Democratiaeth: hen gelain farw erioed

Yn yr erthygl hwn, mae anarchwaethus yn ymateb i drafodaeth am ddemocratiaeth a gafwyd ar wefan ac ym mudiad newydd Undod. Cynigir yn ysbryd solidariaeth cyng cynhadledd Undod yn Aberystwyth mis hwn.

OurDreamsCannotFitintheirBallotBoxes

Y Sanctaidd Air

Bu dipyn o son yn ddiweddar am yr hen sanctaidd air: Democratiaeth. Gwelwn yr adain-dde newydd yn hawlio ei hystyr, ac yn codi led-led Ewrop a thu hwnt dan ei baner fras. Yn enw democratiaeth, rhaid cau’r ffiniau, rhaid gwarchod siofinisiaeth yr oesoedd a fu: Trump, Brexit, … “The people have voted”. Ar y llaw arall, gwelwn y chwith yn heidio i’w hamddiffyn – rhag Boris yn cau’r Senedd, rhag Sbain yn sathru’r Catalwniaid. I’r rhain, erys y refferendwm fawr yn arf o hyd, dros hawliau erthylu neu annibyniaeth y gwledydd bychain. Yn wir, dyma a welwyd fel union crisialaeth rhyddid i Gymru fach: buddugoliaeth yn refferendwm cyfreithlon, cywir.

Hoffwn gynnig safiad amhoblogaidd, safiad na chlywir llawer mohoni yn ddiweddar. Yn fyr: i anghofio am ddemocratiaeth. Gad i’r dde ei brolio. Ni leddir ganddynt, canys ni fu’n fyw erioed. Y mae gennym rywbeth llawer gwell na gelain farw i’n hysbrydoli.

O enau’r caethfeistri

Dyma air y bathwyd, nac anghofiwn, gan gaethfeistri gwrywaidd Groeg cynhanes. Yn wir, pan atgyfodwyd gan athronwyr yr Oleuedigaeth, nid oedd mor wahannol. Pan ysgrifennodd John Locke, “tad rhyddfrydiaeth”, cyfansoddiad y Caroleinas, sicrhaodd mae’r ychydig tirfeddiannwyr a chaethfeistri oedd yn meddu ar ddemocratiaeth. Hanes tebyg oedd i gyfansoddiad yr Unol Daleithiau cyfan ychydig hwyrach. Os ydi’r “bobl” i “benderfynnu”, rhaid penderfynnu pwy yw’r penderfynnwyr, a phwy a ddiarddelir. Os siaredir am “ddinasyddiaeth” rhaid cael hefyd y “babariaid” tu hwnt i furiau’r ddinas. Nid yw Prydain fodern yn eithriad. Mi gofia Dave Datblygu’r profiad o “[f]od dan glo… pan ddaeth canlyniadau’r refferendwm datganoli. Ches i ddim pleidlais”.[1] Diarddelir carcharorion, y “gwallgof”, mudwyr sydd heb bapurau swyddogol, plant – a miliynau ein neo-drefedigaethau – rhag pleidlais. Wrth reswm, rhaid hefyd recordio, mesur a chorfrestru y dinasyddion a gynhwysir a phawb arall o fewn system wyliadwriaeth hierarchaidd er mwyn i ddemocratiaeth gweithredu o gwbl.

I’r hyn clywn ymateb ei hamddiffynwyr: onid proses annorfenedig yw ehangu’r bleidlais a democratiaeth gyfan? Dyma chwedl Habermas a’i fath: dechreuodd democratiaeth yn nhai coffi’r deunawfed ganrif, ac y mae’n ymestyn o hyd i gofleidio pawb a phopeth. Darlun hyfryd iawn. Ond ochr arall y stori ryddfrydol hon yw imperialaeth yr Orllewin – ofynodd pobl frodorol yr Americas erioed am “ddemocratiaeth” eu concerwyr (concerwyr a gipiodd eu tir er mwyn gwerthu ffa coffi drud). Mae lledu democratiaeth trwy fomio trigolion gwledydd pell yn hen ystrydeb gyfarwydd erbyn hyn. Onid oedd rhaid i’r Siartwyr, y Suffrajetiaid a phobloedd wladychiedig brwydro am y bleidlais, ebr y democratiaid unwaith eto? Mi wnaeth y chwyldroadwyr hyn felly – ymysg sawl beth arall (codi a’u harfau a meddiannu bara, yn achos y Siartwyr, bomio tai gwleidyddion yn achos y Suffrajetiaid). Anwybyddwyd hanes radical y mudiadau hyn o weithredu’n uniongyrchol er mwyn cyrraedd eu hamcanion. Anwybyddwyd hefyd y ffaith mai tacteg oedd ennill y bleidlais er mwyn cyrraedd amcan arall, ac nid amcan yn ei hun. Er gwaethaf y fuddugoliaeth hon, ni chwalwyd tlodi, patriarchiaeth na neo-wladychiaeth gan y bleidlais – ac felly gellid dweud mai dacteg ffaeledig ydyw. Yn debyg, naif iawn yw dychmygu y gall un refferendwm llwyddiannus gwrthdroi canrifoedd o wladychiad Cymru, ac effaith ddwfn Brydeindod ar ein ffordd o fyw. Heb chwyldro go iawn, mi fydd Prydeindod, yn eiriau’r chwyldroadwr James Connoly, yn ein “clymu gan fil o linynnau economaidd”. [2]

Canys rhaid penderfynnu ar beth penderfynnwyd gan “ddemocratiaeth”. Fel arfer – dewis diflas, diobaith. Rhyw ychydig o galedu, neu ychydig bach mwy. Gormes o flas gwahannol. Neu waeth fyth, rhoddwyd dewis ar yr hyn na ddylid fod yn destun trafod o gwbl, heb son am destun pleidlais. A ddylid atal hawliau i bobl traws, tybed, fel dadleuir yn y Senedd? A ddylid gwahardd Minarets Mosgiau, fel gofynnodd democratiaeth y Swistir? Neu, “a dreisiwyd y fenyw hon”, fel gofynnodd warthus bwyllgor y Socialist Workers Party? Ers diwedd y 90au, gwelwyd yr adain-dde bell (wedi iddynt gael ei curo o’r strydoedd) yn troi at y fath ddemocratiaeth parchus, a’r disgwrs democratiaeth yn troi’n surach fyth. Symudiad yr “Overton Window” a gelwir hyn gan rai. Dyma syniadau eithafol oedd yn berchyn i’r BNP yn unig ar un adeg, megis rhoi terfyn penodol ar niferoedd mudwyr, yn troi’n bolisi swyddogol y blaid Ceidwadol, a Llafur heb fod yn bell tu ol. [3]

Breuddwyd sathredig

Mae nifer yn fodlon i dderbyn gwendidau’r systemau presennol, ond yn mynnu bod modd i’w defnyddio rhyw ychydig, llaw-yn-llaw â mudiadau stryd. Ysgrifennwyd mewn erthygl diweddar ar wefan Undod am fuddugoliaeth Ada Colau (Barcelona En Comú), “Maeres Radical” Barcelona, fel enghraifft cadarnhaol i Gymru . Gwelwyd mudiadau megis Podemos, Syriza gwlad Groeg a Momentum y Blaid lafur, atgyfodiad hen freuddwyd Ewro-Gomiwnyddiaeth. Ei gobaith yw symud yr “Overton Window” hwn i gyfeiriad y chwith trwy bleidiau radical, yn debyg i sut symudwyd i’r dde gan UKIP a’i fath. Eto, gwelwn methiant a brad yn frith yn hanes y fath ymdrechion. Mi wnaeth Ada Colau, a etholwyd ar blatfform o beidio a droi bobl o’u tai, arwain cyngor oedd yn bwrw ati i efictio rhai o sgwotiau amlwg Barcellona er gwaethaf protestiadau poblogaidd [4]. Yn debyg, mi wnaeth Syriza gosod a chyfiawnhau rhaglen caledu economaidd yr IMF. Gwelwn adlais gryf o hanes Aneurin Bevan, yr etholedig-sosialydd a anfonodd beiliffs i ddigartrefi miloedd o sgwotwyr cyffredin, tra bod ei lywodraeth “Llafur” yn torri streiciau a gollwng bomiau niwclear [5]. Na, hen gelain bydredig yw’r breuddwyd o sosialaeth etholedig.

EfictioBancGarciadanFaeresColau
Yr heddlu yn efictio sgwot oedd yn cynnal canolfan gymdeithasol, yn dilyn etholiad y Faeres “radical” Ada Colau

Y mae carfan arall yn fodlon adnabod yr holl beiau hyn, ond eto yn ceisio codi baner democratiaeth unwaith eto trachefn. “Nid a wnelo ein democratiaeth o gwbl â democratiaeth yr uchod, democratiaeth y gormeswyr”, meddant. Yn hytrach cynnigant system cwbl estron iddi – democratiaeth uniongyrchol, radical, ar lawr gwlad, yn y gweithdai a’n cymunedau. Cafwyd trafodaeth diddorol ar hyn, yn dilyn cyflwyniad Huw Rees, yng nghyfarfod Undod wedi rali Merthyr. Edrychir i ardal Rojava yn y Dwyrain Canol efallai, neu i rannau o Gatalwnia yn ystod rhyfel cartref Sbain, am ddemocratiaeth “go-iawn”. Heb os, y mae gobaith yn y dehongliad a’r enghreifftiau hyn. Y mae syniadau eraill, llawn deilwng, y gellid sôn amdanynt yn y fath cyd-destun: y rhyddid i ymwneud neu beidio a system neu grŵp (freedom of association), neu benderfynnu yn araf ac yn ofalus trwy gydsyniad (consensus) yn hytrach na phleidlais cras.

Trech weithred na phleidlais!

Ond eto, y mae’r fath drafodaeth o ddemocratiaeth radical yn un haniaethol, ac mewn peryg o anwybyddu gorthrwm ein byd. Ni ellid trafod pŵer heb drafod ei strywthurau penodol: patriarchiaeth, cyfalafiaeth, hiliaeth. Daw obaith Rojava diweddar, neu Gatalwnia yn 1936, o’i weithredoedd gadarnhaol yn erbyn y gormesion hyn. Nid yw “democratiaeth radical” yn ddim heb y cyd-destun hwn. Yn wir, gwelwn fod cyfyngiadau yn frith yn yr enghreifftiau hyn er gwaetha’r holl ddemocratiaeth ar lawr gwlad. Ceir hanesion o’r chwyldro yn Gatalwnia o weithwyr yn bleidleisio – yn ei co-ops cydweithredol – i anfon gweithwyr eraill i wersylloedd llafur galed. [6] Mi roedd y “democratiaeth” yno, ond ni chwalir gwerthoedd cyfalafiaeth a phwer y farchnad. Yn debyg, mi roedd y brwydr yn erbyn patriarchiaeth yn un anodd ac anghyflawn, er gwaethaf ymdrechion chwyldroadwyr megis y Mujeres Libres. Y mae patriarchiaeth, wedi’r cyfan, yn strwythur weddol datganoledig, ar lawr gwlad, wedi’u cefnogi mewn un ffordd neu’r llall gan rhan helaeth o’r boblogaeth. Ni ellid ei diddymu gan gyngor lleol, polisi newydd na phleidlais poblogaeth. Yn lle ddehongli a dadlau dros strwythur haniaethol megis democratiaeth felly, mae’n rhaid i ni ddechrau o berspectif cwbl wahanol. Rhaid edrych ar sut grewyd ac ail-grewyd ein byd – gan ein llafur ecsbloetiedig dyddiol dan gyfalafiaeth, gan hanes a phroses parhaol gwladychiad, gan ddiwylliant ddwfn o drais rywiol yn erbyn cyrff menywod a phobl draws, ac yn y blaen. Yn bywsicach, rhaid gweithredu yn erbyn y byd hwn – gan gymryd ysbrydoliaeth o streiciau ein cyd-weithwyr, gwrthryfeloedd pobloedd brodorol a brwydrau ffeminyddol.

Nid anerchiad yw hon dros ryw wladwriaeth awdurdodol, Stalinaidd yn lle “ddemocratiaeth” fawr. I’r gwrthwyneb: dyma ddadl bod gwladwriaeth ddemocratiaidd, ryddfrydol yn debyg iawn i’r fath awdurdod totalitaraidd.[7] Ni ellid eu defnyddio i’n dibennion ein hun. Hyd yn oed pe siaradir am ddemocratiaeth radical, uniongyrchol, y mae peryg enfawr pe wnelir hyn heb ddadansoddi gormes materol, megis patriarchiaeth a chyfalafiaeth. Y mae’n rhaid chwalu’r systemau hyn ‘oll, trwy weithredu’n uniongyrchol, yn hytrach na ddymchymgu rhyw gynllun haniaethol heb gyd-destun. Un peth yw’r rhyddid i drafod a phenderfynnu, peth arall yn llwyr yw’r rhyddid i fod, i greu ac i chwyldroi ein byd.

Trech weithred na phleidlais!

Nodiadau

[1] Atgofion Hen Wanc, David R. Edwards.

[2] Labour in Irish History, James Connolly.

[3] Trafodir y broblem hon gan Fred Moten a Stefano Harney yn eu gwych-lyfryn The Undercommons. Wrth drafod goruchafiaeth gwyn, dywedant nid oedd diddymu caethwasiaeth pobl dduon yn ddigon – rhaid diddymu’r byd lle’r roedd hi’n bosib i gaethiwo’r duon yn y lle gyntaf. Yn lle democratiaeth, cynnigant yr Undercommons – y lle ddirgel hynny tu hwnt i lygaid y gormeswyr a chymdeithas sifil – fel peiriant y chwyldro.

[4] Yn ogystal i efictio sgwotiau, mi wnaeth Ada Colau cyfiawnhau ymosodiadau gan yr heddlu yn erbyn mudwyr a bradychu ei haddewid i ddiddymu’r heddlu terfysg, ymysg pethau eraill. Am wybodaeth yn Saesneg, gweler hanesion o Banc Garcia a darn Peter Gelderloos. Nid yw hi o blaid rhyddid i Gatalwnia chwaith – yn ystod helynt y refferendwm mi alwodd am ddychweliad i “normalrwydd” a “llonydd-dra cymdeithasol”.

[5] Gweler gwaith Colin Ward am weithredoedd Aneurin Bevan yn erbyn sgwoti . Ceir cyflwyniad treiddgar i hanes imperialaidd a gwrth-streicio llywodraeth Llafur y cyfnod yn y pamffled How Labour Governed, 1945-1951.

[6] Am drafodaeth ddiddorol o’r fath Gulags “syndicalaidd”, cyfyngiadau co-ops a democratiaeth yn y gweithle (“self-management”), gwelir llyfr Workers against Work Michael Seidman.

Hydref Aflonydd

Cafwyd peth cynnwrf yng Nghymru dros y mis diwethaf. Dyma grynodeb anarchwaethus.

Solidariaeth â Chatalwnia

Yn dilyn ymgais gwladwriaeth Sbaen i sathru protestiadau a refferendwm annibyniaeth Catalwnia dangoswyd solidariaeth ar hyd Gymru. Hyd a wyddwn ni, cynhaliwyd ralïau yn Llangefni, Caernarfon, Aberystwyth, Caernarfon, Llanelli a Chaerdydd, y rhan fwyaf wedi trefnu gan y grŵp annibyniaeth YesCymru. Wrth i’r llywodraeth ganolog anfon llongau o heddlu arfog tra bo gangiau o ffasgiaid Sbaeneg yn crwydro’r strydoedd, galwyd am streic gyffredinol ar y 3ydd o Hydref gan undeb anarchaidd y CNT ac eraill. Chwifiwyd baner anarchiaeth a baner Chatalwnia o brifysgol Abertawe mewn solidariaeth gan yr IWW, chwaer undeb i’r CNT.

Braf gweld cynifer o bobl ar strydoedd Cymru, yn enwedig yn nhrefi lle ni chafwyd protest ers slawer dydd. Eto i gyd, rhaid cofio taw arf, nid gair, yw solidariaeth. Trwy weithredu uniongyrchol, nid gwrando ar wleidyddion, cawn ddadwladychu a thrawsnewid ein bywydau.

Coffáu’r Frigâd Ryngwladol

Wrth i ffasgiaeth Sbaen sleifio o’u cuddfannau unwaith eto, cafwyd digwyddiad yng Nghaerdydd ar y 14eg o Hydref i gofio’r gwirfoddolwyr a aeth i’w brwydro yn y 30au. Teithiodd sawl Gymro a Chymraes i gwffio ffasgiaeth yn Rhyfel Cartref Sbaen (1936-1939), gyda’r Frigâd Ryngwladol ond hefyd gyda’r milisiais Trotsgïaidd ac anarchaidd yn ogystal. Trefnwyd y digwyddiad ger y gofeb yng Ngerddi Alexandria gan Ymddiriedolaeth Coffa’r Brigadau Rhyngwladol, a mynychwyd y digwyddiad gan ddisgynyddion rhai o’r gwirfoddolwyr, Côr Cochion Caerdydd, undebau llafur ac eraill.

Yn ôl undeb yr IWW, “Croesawyd rhandaliad y Gangen Aelodau Cyffredinol IWW Cymru ar y diwrnod gyda theimlad o undod go iawn, ynghyd â’r gydnabyddiaeth, er bod y frwydr yn erbyn Franco bellach yn hanes, bod y frwydr yn erbyn ffasgiaeth yn ei ffurfiau niferus yn parhau lle mae gan pawb ohonom rhan i’w chwarae!”

Digwyddiad Coffáu’r Frigâd Ryngwladol, Gerddi Alexandria, Caerdydd

Hillary Cer i grafu

Cafwyd mwy o anghydfod ar gampws Singleton Prifysgol Abertawe ar y 14eg o Hydref. Daeth Hillary Clinton, cyn-weinidog cartref yr UDA, i dderbyn anrhydedd am ei chefnogaeth o “Hawliau Dynol” – er gwaethaf ei rôl amlwg mewn rhyfeloedd imperialaidd, bomiau “drones” a’i gomplisitrwydd mewn arteithio. Er bod Trwmp yn fwy o gachwr amlwg, ochr arall yr un geiniog ormesol yw Clinton wedi’r cyfan. Ond mae nifer, gan gynnwys y Brifysgol, yn fodlon anwybyddu hyn (er budd ei hun) – yn wir, aeth un academydd mor bell a gweld hi fel un o’r gorthrymedig (!).

Er gwaethaf ymdrechion yr heddlu a’r gwarchodlu diogelwch, protestiwyd ei phresenoldeb gan dorf fawr o fyfyrwyr, gan gynnwys grwpiau’r Ffederasiwn Anarchaidd De Cymru, Myfyrwyr Sosialaidd Abertawe, y Marxist Student Federation ac eraill. O ganlyniad cyrhaeddodd Clinton yn hwyr, a hynny i hwtio a bloeddiadau. Cafodd Brif Weinidog Cymru Carwyn Jones, ac arweinydd Cyngor Abertawe Rob Stewart croeso tebyg. Ie wir.

Unoliaeth yn erbyn militariaeth

Ar 23ain o Hydref, nid nepell o’r gofeb gwrth-ffasgaidd, cafwyd protest yn erbyn militariaeth a ffair arfau Caerdydd. Daeth dorf i brotestio ar risiau llys y goron Caerdydd i ddangos eu solidariaeth â phrotestwraig, D., oedd yn cael eu herlid am ei gwrthwynebiad taer i ffair arfau’r “DPRTE” ym mis Mawrth eleni. Mae’r “Defence Procurement, Research, Technology and Exportability“, a gynhaliwyd yn arena’r Motorpoint, yn “gyfle i’r diwydiant arfau a chynryciolwyr o’r llywodraeth gynnal eu diwydiant ffiaidd, yn hwyluso diwydiant sydd yn arfu gladwriaethau sydd yn lladd eu pobl gyda’r teclynau diweddaraf ar gyfer gorthwm a rhyfel.”

Protest mewn solidariaeth tu allan i lys y goron, Caerdydd

Bu’r galeri cyhoeddus yn llawn cefnogwyr y protestwraig trwy gydol yr achos. Wedi tri diwrnod roddwyd iddi ddedfryd o 3 mis wedi’u gohirio am 18 mis. Dywedodd D. bod ei “phenderfynolrwydd wrth wrthwynebu’r Fasnach Arfau ond wedi’i gryfhau gan y profiad a gobeithiaf weld protest anferth tu allan i Ffair Arfau’r “DPRTE” yn arena Motorpoint Caerdydd blwyddyn nesaf”.

Protest gwrth-ffwr yn y Fenni

Cafwyd protest yn erbyn ecsploetio ffwr anifeiliaid yn y Fenni ar yr 21ain o Hydref. Protestiodd Cardiff Vegan Action tu allan i siopau Extons, Ruby Redz a Alison Tod Couture Milliner. Codwyd ymwybyddiaeth o’r mater a rhoddwyd pamffledi i’r cyhoedd. Dywedodd siaradwr ar ran Alison Tod eu bod wedi achosi “anghydfod ac aflonyddwch“. Da iawn.

Cymdeithas yn blocio swyddfa AC

Rhwystrodd aelodau o Gymdeithas yr Iaith mynediad i swyddfa’r AC Alun Davies ym Mrynmawr, Blaenau Gwent ar y 26ain o Hydref. Trwy ddefnyddio cadwyni a biniau, blociwyd y fynedfa gan brotestwyr a alwodd i’r gweinidog “roi ei gynlluniau am ddeddfwriaeth newydd am y Gymraeg ‘yn y bin'”. Barnwyd bil newydd y gweinidog yn hallt gan ei fod yn lleihau hawliau’r Gymraeg ac “er lles y biwrocratiaid” yn unig. Yn gynharach yn y mis ar y 7fed o Hydref fe gafodd Gymdeithas rali “Addysg Gymraeg i Bawb!” yng Nghaerdydd.

Cymdeithas yr Iaith yn blocio mynedfa’r AC Alun Davies ym Mrynmawr

Solidariaeth â phobl LHDT+ yn yr Aifft

Cafwyd protest yng Nghaerdydd ar y 24ain o Hydref i ddangos solidariaeth â phobl LHDT+ yn yr Aifft. Carcharwyd dros 57 person wedi i faneri enfys cael eu chwifio yng nghyngerdd yn Cairo ar ddiwedd mis Medi. Yn dilyn hyn mae gormes yn erbyn pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol, traws ac eraill wedi gwaethygu yn yr Aifft, gormes a gefnogwyd gan wladwriaethau’r Gorllewin sydd yn cefnogi’r Aifft yn ariannol ac yn gwerthu’r teclynnau gwyliadwriaeth sy’n targedu pobl LHDT+. Braf gweld nifer yng Nghaerdydd dangos solidariaeth LHDT+ rhyngwladol felly. Yn ein hoes dyrys, mae angen hunan-amddiffyniad cwiâr arnom cymaint ag erioed.

Os oes gennych chi newyddion am brotest neu anghydfod yng Nghymru, gyrrwch e mlan!