Ffasgiaid Prydeinig yn ceisio bachu Cymreictod

To read an English translation of this article, go to “British fascists try to appropriate Welsh symbols“.

Gwelwch hefyd rhai eglurhadau.


Ma ffasgiaid yn trial cymryd symbolau Cymreig a Chymraeg.

Dyma grwpiau hiliol, goruchafol-wen a threisgar. Maent oll yn ymosod ar ffoaduriaid a mudwyr. Maent yn Islamoffobaidd ac yn wrth-Semitaidd. Maent yn gwrth-ddosbarth-weithiol ac yn batriarchaidd. Maent yn rhagfarnllyd yn erbyn pobl anabl. Yn fyr: dyma gachwrs cachaidd. Nid oes croeso iddynt yng Nghymru, na nunman arall.

Rhaid gwrthwynebu ffasgiaeth, pa bynnag baner y codant. Rhaid hefyd gwrthwynebu’r ymgais hon i ecsbloetio a gwyrdroi ein symbolau a’n hiaith at ddibenion asgell-dde a Phrydeinig.

Yn yr erthygl hon, mae anarchwaethus yn trafod y datblygiad hwn ymysg ffasgiaid Prydeinig i gipio symbolau Cymru ac ein safiad fel gwrth-ffasgiaid yn erbyn Prydeindod.

Tueddiad Newydd – ‘run hen gachwrs

Nid yw presenoldeb ffasgiaid yng Nghymru yn rhywbeth newydd. Ceisiodd Crysau-Duon Moseley cynnal cyfarfodydd yn Ne Cymru yn y 30au er enghraifft, lle cawsant eu croesawu gan friciau, poteli, paffio a thipyn o ware pop.[1]

Yr hyn sy’n newydd yw’r tueddiad gan ffasgiaid Prydeinig i fachu symbolau Cymreig, gan gynnwys symbolau gwrth-Brydeinig. Hyd ag y gwyddwn, ni ellid dychmygu hyn rhyw ugain mlynedd yn ôl. Pryd ny, os roedd y fath ffasgiaid yn sôn am Gymru, Cymreictod neu’r iaith o gwbl, ymosodol a gwrth-Gymreig oedd eu rhethreg a’u safiad. Mae hyn wedi newid, er pwysleisiwn mai newid arwynebol a symbolaidd yn unig yw.[2][3]

Fe wnaeth y Valleys’ Frontline Firm (grŵp bach cysylltiedig i’r NF) trial efelychu bathodyn tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru er enghraifft. Ond yn lle “Gorau Chwarae Cyd Chwarae”, mae ganddynt swastika bach, bach.

peldroedvff
Y “VFF”: O ddaffodiliaid i… swastika. Cachwrs.

Ei’r National Front Wales cam ymhellach, gan hedfan cyfuniad hyll o’r Eryr Wen (hen arwydd Byddin Rhyddid Cymru) a Baner Glyndŵr, symbolau gwrth-Brydeinig, gerllaw Jac yr Undeb. (Am gefndir: bydde hyn yn gyfystyrol i hedfan Jac yr Undeb, neu faner Undebol, gerllaw baner IRA). A sylwant yr eironi a’r gwrthgyferbyniad? Pwy a wyr.[4] Ar wefan nwyddau’r National Front, ers 2014 gellid prynu’r faner “Cymreig” hyn, gerllaw baner “hang IRA Scum” a baneri Natsïaidd. Druan ar Cayo. Mae hefyd un dudalen Gymraeg ar eu gwefan NF Wales, lle ymosodant ar “mewnbudiaeth” [sic].[5]

glyndwrprydeinignfstrydoeddmerthyr2015
NF Wales, 2015, yn llusgo symbolau Cymru trwy’r baw.

Mae’r BNP, ers rhyw ddeng mlynedd, wedi dechrau defnyddio’r Ddraig Goch ar eu propaganda yng Nghymru. Mae Nick Griffin, cyn-arweinydd y BNP, wedi symud i Lanerfyl yng nghefn wlad Cymru – rywbeth (rhu) arferol ymysg Saeson cyfoethog. Ond yn anarferol i’r fath Brit, ceisiodd (yn ôl pob sôn) dysgu’r Gymraeg , gan anfon ei blant i ysgol Cymraeg. (Yn wir, rhai blynyddoedd yn ôl gwelwyd ef yn y ‘Steddfod!). Yn debyg, fe glywodd anarchwaethus am un neu ddau ffasgydd yn Ne Cymru yn mynd ati i geisio dysgu’r iaith dros y blynyddoedd diwethaf.[6]

Yn ddiweddarach, ma Alex Davies wedi ceisio cymharu Saunders Lewis a’r frwydr dros yr iaith i’r frwydr dros oruchafiaeth wen (!). Dyma un o brif-aelodau ifanc y grŵp treisgar “National Action”. (Mae’r NA yn enwog am ei faner “Hitler was right” ac am fod y gyfundrefn asgell dde cyntaf erioed i’w cael ei wahardd gan y wladwriaeth. Yn 2016 wnaethant trial (a methu yn llwyr) i ymosod ar brotest gwrth-ffasgaidd yn erbyn y demo “White Pride” yn Abertawe.) Am bron awr gyfan boenus areithiodd Davies i’r “London Forum” a gafodd cyfarfod cudd yng Nghaerdydd, gan ymosod ar Iddewon, defnyddio sarhadau hiliol a chlodfori Natsïaid. Wrth gloi, wetodd: “what I’d like to say to British Nationalists and to white nationalists, national socialists [hynny yw, Natsïaid], what we can do is we can take from the Welsh movement some examples.”[7][8]

alexdaviescachwr
Alex Davies gyda’r “London Forum”

Yn olaf, mae UKIP yn ddiweddarach wedi hefyd dechrau defnyddio peth Cymraeg nawr ac yn y man. Yn debyg i’r BNP ac eraill, cynt roedd ei safbwynt swyddogol yn un hynod o wrth-Gymraeg, ac fel yr enghreifftiau hyn oll nid oes amheuaeth bod y newid yn un arwynebol rhagrithiol a bod rhagfarn gwrth-Gymraeg yn parhau yn gryf. (Nid yw anarchwaethus yn sicr y gellid diffinio UKIP fel ffasgiaeth syml yn yr un modd a’r grwpiau uchod (trafodaeth arall).[9] Ond heb os maent dal yn llawn cach hiliol – ymysg cach arall – a rhaid eu gwrthwynebu felly. Ware teg i Gymdeithas am gymryd safiad yn eu herbyn yn ddiweddar.)

Prydeindod

Er iddynt fachu symbolau Cymreig, neu hyd yn oed symbolau gwrth-Brydeinig, Prydeindod yw hanfod y ffasgiaid hyn oll. Nid ydynt yn credu yng Nghymru Rydd yn unrhyw ystyr – yn wir, maent yn gwrthwynebu’r fath genedlaetholdeb. Maent yn dymuno i Gymru aros yn rhan o’r undeb Prydeinig. Er iddynt ar achlysuron prin grybwyll neu ddefnyddio’r iaith, nid ydynt yn becso neu yn brwydro drosti, na chwaith yn cysylltu eu hun i frwydrau hanes y genedl.[10] Oni bai i’r symbolau o genedlaetholdeb Cymraeg y bachant, nid oes ganddynt ddim un nodwedd o genedlaetholdeb(au) Cymreig (brwydr yr iaith, gwrth-filitariaeth neu heddychiaeth, ymreolaeth, annibyniaeth neu ryddid i Gymru, unoliaeth ryngwladol gyda chenhedloedd gorthrymedig ac yn y blaen).[11] I’r gwrthwyneb: maent yn ymfalchïo yn eu Prydeindod (Prydeindod gwyn, wrth gwrs). Cymru fach o fewn Prydain mawr yw eu Cymreictod wag.

Nid oes mawr o syndod fan hyn. Maent yn dilyn traddodiad cyfarwydd o Brydeindod-Gymreig, sy’n gafael yn rhai symbolau Cymreig, ac yn fodlon ymfalchïo am Gymreictod i raddau, o fewn y drefn ymerodraethol Brydeinig. Dyma fytholeg cachaidd y Rhoial Welch Fusiliers, stori gelwyddog Rorke’s Drifft, Harri’r VII, David Lloyd George ac yn y blaen.[12] Y syndod yw iddynt wneud hyn trwy ddefnyddio Baner Glyndŵr neu Saunders Lewis!

“White Wales” neu “Western England”?

Y gwahaniaeth yw iddynt gysylltu’r Cymreictod gwag hwn â goruchafiaeth wen amlwg. Maent yn dychmygu Cymru fach wyn sy’n wynnach na dinasoedd Lloegr. Trwy gam-ddiffinio Cymru fel hil wen yn ei hanfod, daw Cymreictod iddynt yn symbol o oruchafiaeth wen. Iddyn nhw, i fod yn Gymro/aes (neu Brydeinwr) yw i beidio fod yn ddu, i beidio fod yn Fwslim neu yn Iddewig, i beidio fod yn fewnfudwr “o dramor”.

Dyma rwtsh llwyr wrth gwrs, yn hanesyddol ac yn bresennol, sydd yn dileu hanesion Cymreig nad oedd yn wyn, hanesion mudwyr yng Nghymru, hanesion Cymry-Iddewig, Mwslemaidd, Roma ac yn y blaen.[13][14][15] Ac er nad yw record genedlaetholdeb Cymreig go-iawn yn un perffaith o bell ffordd, nid yn nhermau’r hil wen yr aethant ati i ddiffinio Cymreictod. Yn hytrach, ei brif ddiffiniad o ran Cymreictod oedd ac yw’r elfen ieithyddol a/neu wrthwynebiad i’r Seisnigrwydd oedd yn eu gormesu – i fod yn Gymro/aes yw i fod mewn rhyw berthynas (petaent yn ei siarad neu beidio) â’r iaith gynhenid a/neu i beidio fod yn Sais. Gan fod rhan helaeth o Saeson yn wyn eu croen, nid oedd hil yn yr ystyr hyn yn rhan bwysig na chanolog i’w diffiniad o Gymreictod.

Balchder Cymreig, nid balchder gwyn. Ie wir. Baner gwrthffasgaidd o brotest Abertawe, 2014.
Balchder Cymreig, nid balchder gwyn. Ie wir. Baner gwrthffasgaidd o brotest Abertawe, 2014.

Er bod y bachiad o symbolau Cymreig gan ffasgiaid Prydeinig yn un diweddar, mae hanes hirach o fachiadau gan oruchafwyr gwyn yn gyffredinol o symbolau Celtaidd.[16] Mae’r cam-gyfystyru hyn o’r Celtiaid gyda’r hil wen yn chwarae rhan yn y dychymyg ffasgaidd Prydeinig yma heddiw (er gwaetha ffaith mai gwreiddiau Prydeindod modern yw goresgyniad yr Eignl-Sacsoniaid a’r Normaniaid, yn hytrach na’r hen Frythoniaid!).[17][18] Gellid olrhain hyn yn eu tro i’r Klu Klux Klan hiliol yn yr Unol Daleithiau, oedd yn ymfalchïo ym mytholeg o’u gwreiddiau “Celtaidd” (Scots-Presbetaraidd) gerllaw gwreiddiau “Eingl-Sacsonaidd”. (Unwaith eto, mae defnydd y KKK o’r term “Anglo-Celtic” er mwyn gam-ddiffinio eu croen gwyn yn gwbl ddiystyr (os nad wrthun) i genedlaetholdeb Cymreig.)[19][20]

croesgeltaidd
“Wylit, wylit, Lywelyn / Wylit waed pe gwelit hyn…” Bachiad y groes Geltaidd gan oruchafwyr gwyn [21]

Llaw yn llaw â’r fytholeg hiliol hon, mae nifer o Saeson gwyn wedi dewis symud i Gymru gan iddynt eu gweld fel ardal sydd yn “dal i fod yn wyn”. Mae’r Brits cefnog hyn yn aml wedi codi o ran dosbarth, ac yn dewis ymfudo o’u dinasoedd yn Lloegr fel rhan o “white flight”. Yr eironi amlwg yw iddynt gwyno am farwolaeth eu “diwylliant” (a gan hyn, maent yn golygu “diwylliant” gwyn) a “mewnfudwyr”, ond yn ddigon bodlon symud i Gymru (neu brynu ail gartref yma), ac i ardaloedd y Fro Gymraeg, gan hedfan Jac yr Undeb neu faner Lloegr a mynnu peidio dysgu’r iaith![22] Nid yw anarchwaethus yn trial gweud mai “white flighters” yw’r Saeson oll sydd yn symud i Gymru, ond yn sicr mae carfan ohonynt ac mae hyn yn werth sylw. I raddau, gellid cysylltu tipyn o weithredoedd trefnus ffasgaidd yng Nghymru i’r garfan hon, a hefyd i Saeson gwyn sydd yn dod dros glawdd Offa am yr ambell wrthdystiad.

english
North Wales EDL: Yn “amddiffyn” Lloegr… yng Ngogledd Cymru

Nid oes gwell grynodeb o hyn na siant ffasgiaid y digwyddiad “White Pride” yn Abertawe yn 2014. Wrth iddynt hedfan Baner Glyndŵr gerllaw Jac yr Undeb, gwaeddodd y dorf: “this is England, not Pakistan”(!).[23][24]

(Wrth gwrs, bwysig iawn nodi bod gwrthffasgiaid di-Gymreig yng Nghymru, a bod rhai yn teithio o du allan i Gymru am brotestiadau gwrth-ffasgiaid yma, a ware teg iddynt.[25] Afraid weud nad ydyn nhw yn mynnu mai Lloegr yw Cymru.)

Cenedlaetholdeb Cymreig a (gwrth)Ffasgiaeth

Ar ôl iddynt dynnu o symbolau Cymreig ei holl ystyr mae’r cachwrs hyn yn mynd ati i ddiffinio cenedlaetholdeb Cymreig fel ffasgiaeth. Dyma rwtsh unwaith eto. Er bod gan rai fel Julian Cayo-Evans ac yn enwedig Saunders Lewis eu beiau – ac nid pwrpas yr erthygl hon yw amddiffyn y beiau hyn – ni ellid eu diffinio fel ffasgiaid.[26] Nid oedd yr unigolion hyn yn gynrychioliadol o’r mudiad cenedlaetholgar yn gyfan chwaith (sefyllfa enwog o ran arweinyddiaeth Saunders). Nid yw’r mudiad cenedlaetholgar Cymreig erioed wedi bod yn fudiad ffasgaidd. Fel trafodwyd eisoes, hanfod cenedlaetholdeb Cymreig oedd gwrthwynebiad i’r undeb Prydeinig, gormes y Saeson, ac (i raddau gwahanol) tranc yr iaith – safiadau gwrth-imperialaidd amlwg. Heb os, roedd gan Saunders Lewis ac i raddau llai rhai eraill yn gynnar yn y mudiad safbwyntiau gwrth-Semitaidd, ac ar adegau edmygedd o Hitler (yn amlwg dyma’r tueddiadau gwarthus a ddenodd Alex Davies ato). Rhaid ymosod ar hyn. Rhaid ymosod yn ogystal ar ei batriarchaeth a’i wrthwynebiad i ryfel dosbarthiadol, ac mi ymosodwyd arno felly gan genedlaetholwyr Cymreig eraill. Ond nid yw’r safbwyntiau hyn yn ei wahaniaethu o nifer o unigolion a phleidiau eraill yn yr oes, petai hyn yn Dorïaid, Rhyddfrydwyr neu’r Blaid Lafur. Mae rhai unigolion ac elfennau haerllug ac adweithiol, gan gynnwys rhai gwrth-Semitaidd, yw darganfod ym mron pob mudiad. Nid yw anarchiaeth na hyd yn oed grwpiau gwrth-ffasgaidd yn eithriad i hyn.

Y gwirionedd yw bod rhywfaint o draddodiad ymysg cenedlaetholwyr Cymreig i wrthwynebu ffasgiaeth. Mae atgofion yr anarchydd Saesneg Ian Bone o frwydro ger ochr Gweriniaethwyr Cymreig yn erbyn ffasgiaid yn yr 70au yn dyst i hyn. Yn ogystal, gellid dadlau bod ymgais cymysg o wrth-hiliaeth ac unoliaeth gyda phobl nad yw’n wyn eu croen yn un o dueddiadau llai blaengar cenedlaetholdeb Cymreig.[27] Yn wir, mae bachiad y ffasgiaid Prydeinig hyn o symbolau Cymreig yn ôl pob golwg mond yn cythruddo a gwylltio Gweriniaethwyr Cymreig yn erbyn ffasgiaid ymhellach.[28]

Mae’r ffasgiaid yn dilyn traddodiadau’r sefydliad Prydeinig unwaith eto fan hyn. Maent wedi llyncu celwydd y sefydliad Prydeinig yn ystod ac ar ôl yr ail ryfel byd: y cyhuddiad ffals mai ffasgiaid a gefnogai’r Natsïaid oedd Cenedlaetholwyr Cymreig oll. (Bwysig nodi bod gwladwriaeth Brydain wedi cyhuddo heddychwyr, comiwnyddion Cymreig fel Niclas y Glais, a’r holl gymuned Eidalaidd Cymru gerllaw nifer eraill yn debyg). Maent yn derbyn y celwydd, ac yn eu gweld fel rhywbeth da. Wedyn, trwy fachu symbolau cenedlaetholdeb Cymreig, ânt ati i drial troi’r celwydd yn “wirionedd” er mwyn cyflawni’r cyhuddiad gwreiddiol.

Gwrth-Ffasgiaeth Gwrth-Brydeinig

Fel trafodwyd eisoes, Prydeinig-Gymreig, Prydeinig os nad Seisnigaidd eu naws yw’r ffasgiaid hyn oll.[29] Yn wir, nid oes esiampl yn ein hanes (cyn belled) o gyfundrefn ffasgaidd gynhenid Cymreig a Chymraeg.[30]

Wrth gwrs, nid yw hyn yn golygu bod Cymru yn genedl radical o’i hanfod heb hiliaeth na gorthrymder, fel cred rhai Cymry gwyn naïf. Mae’r bleidlais Brecshit yng Nghymru, a’r twf yn ymosodiadau hiliol yn ei sgil, yn ddigon i beri pryder heb sôn am grwpiau ffasgaidd trefnedig.[31] Mae hiliaeth y wladwriaeth a thrais y system-ffiniau yn sefyllfa hunllefus ta beth. Rhaid cofio’r gwersylloedd ataliad ar yr ynys hon, a’r rhai newydd ar hyd y ffiniau yn Ewrop lle lofruddiwyd ffoaduriaid gan G4S ac eraill yn ddyddiol. Er i anarchwaethus uchod gwahaniaethu rhywfaint rhwng grwpiau ffasgaidd a hiliaeth UKIP neu hiliaeth y wladwriaeth, rhaid cyfaddef bod y fath linellau yn aneglur, nawr cymaint ag erioed. Mae’r nos yn hir.

Mae llai o bresenoldeb gan ffasgiaid ar y stryd ar yr ynysoedd hyn nag sydd yn weddill Ewrop.[32] Mae hefyd gymharol lai o weithgaredd ffasgiaid yng Nghymru nag sydd yn Lloegr. Wrth nodi brwydro mewnol NF Wales, gwaharddiad diweddar yr NA, cwymp y BNP a diffyg presenoldeb grwpiau newydd (yn llythrennol!) nid yw’n bosib honni bod anarchwaethus a gwrth-ffasgiaid yn rhoi gormod o sylw i grwpiau dibwys? Ein hateb cadarnhaol yw nac ydi. Yn gyntaf dim, er bod y grwpiau yn fychan (yn enwedig wrth ei gymharu â dyddiau bri’r EDL), maent yn graidd-galed ac yn fwy treisgar. Yn ail, cofiwn fod twf aruthrol a sydyn yr EDL, a grwpiau fel Pegida yn yr Almaen, yn weddol annisgwyl ac wedi synnu nifer. Rhaid chwalu ffasgiaeth ar bob achlysur er mwyn atal y fath twf. Yn drydydd, mae’r grwpiau ffasgaidd hyn yn gysylltiedig, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, i hiliaeth a chach arall pob dydd ar y stryd ac i hiliaeth a chach arall y wladwriaeth. Pan lwydda ffasgiaid ar y strydoedd, mae hyder hiliol a rhagfarn yn erbyn grwpiau gorthrymedig yn cryfhau, a surwyd yr holl awyrgylch gwleidyddol. Er mwyn cwffio un rhaid hefyd cwffio’r llall.

I gloi, mynna anarchwaethus bod angen gwrth-ffasgiaeth gwrth-Brydeinig.

O safiad Cymreictod, mae ffasgiaeth yng Nghymru yn parhau i weithredu dros Brydeindod a Seisnigeiddio, er gwaetha’r newid arwynebol hwn. Mae hefyd yn peri math amgen o farwolaeth i’r Gymraeg, canys iaith farw yw’r Gymraeg yng nghennau ffasgydd. Trwy geisio cymryd ein symbolau maent yn ein difreinio o’n traddodiadau ac yn eu lladd o wir fywyd, yn union fel gwnaethpwyd gan Brydeindod eisoes. Rhaid i’r Gymraeg byw: rhaid lladd ffasgiaeth.

O safiad gwrth-ffasgaidd ar yr ynysoedd hyn, rhaid i ni ymosod ar Brydeindod er mwyn gweithredu’n effeithiol. Nid yw ffasgiaeth yn bodoli mewn gwagle – mae ganddo aelwyd, iaith a diwylliant. Prydeindod gwyn yw diwylliant gormesol ffasgiaeth ein hynysoedd, a’r iaith Saesneg sy’n llifo trwy’i gwythiennau.[33][34] Trwy ladd Prydeindod, fe leddir ffasgiaeth Brydeinig.

Rhaid gwrthwynebu ffasgiaeth yn ffisegol ar y strydoedd, gan gymryd o’u dwylo baneri Cymru.

I’r gad!

cymruynerbynffasgiaeth

Dolenni Gwrthffasgaidd

Nodiadau

Diolch i Welsh Antifa, Disuj a baneri gwrth-ffasgaidd Gwyddelig am ysbrydoli’r baner newydd.

1 Am rhai darnau o’r hanes gwrth-BUF Cymru arlein, gwelwch “Fighting fascism is a great Welsh tradition“, y grynodeb ma o bennod yn “Miner’s Against Fascism”, neu’r atgof melys hwn o “Sally” Harrington.

2 Gellid cymharu’r newid arwynebol hwn i gamddefnydd yr EDL o rethreg hawliau LHDT (LGBT) at ddibenion Islamoffobaidd. Dyma fachiad arwynebol, rhagrithiol a gwag unwaith eto: er bod aelod o’r EDL yn hedfan y faner enfys LHDT mae’r dorf ffasgaidd yn bloeddio siantiau homoffobaidd.

3 Mae anarchwaethus uchod yn edrych ar wreiddiau’r datblygiad yn fachiad goruchafiaeth wen fyd-eang o fytholeg “Celtaidd”, ond pam ceir y newid hwn o ran ffasgiaeth Brydeinig a symbolau Cymreictod yn ddiweddar? Tyb anarchwaethus yw, ar yr un llaw, diffyg gweithredu presennol ar ran y mudiad cenedlaethol Cymreig a’r mudiad dros yr iaith, ac ar y llaw arall, y derbyniad cysylltiedig o elfennau o’r mudiadau hyn i mewn i’r sefydliad a’r prif-ffrwd. Hynny yw, diffyg dandedd mudiad y genedl a’r iaith yn y presennol, a llwyddiannau’r un mudiad yn y gorffennol. Pan roedd cenedlaetholwyr Cymreig milwriaethus yn eu bri, yn trial bomio Arwisgiad Tywysog Cymru, neu yn llosgi tai haf Saeson cefnog, nid oedd yn bosib i ffasgiaid Prydeinig uniaethu a’u symbolau. Ar yr un pryd, nawr (yn dilyn brwydrau’r gorffennol) bod y Gymraeg, ac elfennau o genedlaetholdeb Cymreig (datganoli, cenedlaetholdeb sifig) yn fwy “derbyniol” gan wleidyddiaeth a sefydliadau Prydeinig, haws yw i ffasgiaid Prydeinig bachu symbolau Cymreig. (Mae’r lleihad yn aflonyddwch yng Ngogledd Iwerddon yn berthnasol i hyn oll.)

4 Mae’n debyg taw elfen “Wen” yr Eryr Wen sydd wedi apelio atynt. Gwelwch y llun yma a’r gerddoriaeth ffasgaidd “Violent Storm White Eagle Of Snowdon” ar youtube.

5 Nodwch hefyd enw Cymraeg (“Waredigaeth” [sic]) band aruthrol o wael aelodau’r NF Wales. Er yr enw, diddorol nodi y denwyd ffasgiaid cerddorol NF Wales fel David Powell, Bryan Powell a Chris Lewis i gerddoriaeth Bluegrass Americanaidd, nid i gerddoriaeth draddodiadol Gymraeg. (Gwelwch y nodiadau ar y KKK yn yr erthygl hon.)

6 Cofiwn â siom fod y Sais a Phrydeiniwr hiliol Enoch Powell hefyd wedi mynd ati i ddysgu’r iaith, gerllaw sawl iaith arall. (Mi roedd y Powells o dras Gymreig.) (Gwelwch y rhan ar Brydeindod-Gymreig a chanfyddiadau hiliol o’r iaith yn hwyrach yn yr erthygl.)

7 Gwelwch y fideo “Alex Davies: ‘Saunders Lewis & Militant Welsh Nationalism” ar youtube.

Ceir bachiad diddorol arall o symbolaeth Gymreig gan yr NA fan hyn, lle cyfunant ein hanthem genedlaethol (yn Saesneg (!)) a symbolaeth Albanaidd mewn darlun Prydeinig-ffasgaidd. (Cymharwch hyn â bachiadau’r Sefydliad Prydeinig-Gymreig y crybwyllwyd yn hwyrach yn yr erthygl.)

8 Gerllaw elfennau o Gymreictod, mae’r grŵp hefyd wedi ceisio bachu symbolau a thactegau anarchaidd, tueddiad ymysg rhai ffasgiaid dros Ewrop a Gogledd America. Yn debyg, gwelwn ym mhropaganda yr NA, NF Wales ac eraill y traddodiad ffasgaidd o geisio bachu rhethreg wrth-gyfalafol a dosbarth gweithiol (gwelir, er engraifft, y daflen hon yn sôn am “White working class”). Wrth edrych ar y datblygiad newydd hyn o ran Cymreictod, rhaid cofio bod ffasgiaid yn du hwnt o hyblyg a pharadocsaidd o ran bachu symbolau (gwelwch y nodyn ar yr “LGBT EDL division” uchod). Yn wir, mae ffasgiaid yn y gorffennol wedi bachu symbolau uniongyrchol gwrthffasgaidd!

9 Yn wahanol i’r grwpiau uchod, nid yw UKIP yn ymgeisio i fod yn gyfundrefn neu fudiad treisiol “ar y stryd” (er fe wnaethant ymylu ar alw am drais ar y stryd yn ddiweddar yn sgil Brecshit (yn debyg iawn i fygythiadau ymgyrch Trump am honiadau o etholiad ffug), ac mae nifer ohonynt yn clodfori’r fath weithredoedd). Maent yn cefnogi trais hiliol y wladwriaeth a’r heddlu, ond trwy’r system Seneddol, nid trwy recriwtio a mynd i mewn yn uniongyrchol i’r sefydliad (yn wahanol i’r NF). Nid ydynt yn trial i fod yn bŵer tu allan i’r Senedd a’r gymdeithas sifil, ac nid yw hyn yn rhan o’i strategaeth etholiadol chwaith (mae hyn yn wahanol i Grysau Duon Mussolini a Moseley a Chrysau Brown Hitler, neu gipiad Franco o’r wladwriaeth trwy’r fyddin). Ond wedi dweud hyn oll, rhaid edrych ar UKIP yn y cyd-destun ehangach o’r grwpiau ffasgaidd fel yr uchod, hiliaeth a chach “di-wleidyddol” beunyddiol ar y stryd a hiliaeth “prif-ffrwd” y wladwriaeth a’r system-ffiniau, a rhethreg adweithiol y prif-bleidiau oll (gan gynnwys Plaid Lafur Corbyn, gydag ef hefyd nawr yn anerchu cach gwrth-fudwyr). Yn sicr, mae adnabyddiaeth ymysg nifer o aelodau UKIP a grwpiau ffasgiaid o fath o “raniad o lafur” sydd yn atgyfnerthu ei gilydd, ac mae nifer o gachwrs yn aelodau o grwpiau ffasgaidd ac o UKIP hefyd. Fel wedodd ffasgiaid Britain First, “UKIP in the ballot box, Britain First on the streets”. Yn olaf, mae’n bwysig nodi bod nifer o’r un tactegau gwrth-ffasgaidd, yn enwedig yn erbyn ffasgiaid fwy etholiadol, yn ddefnyddiol iawn yn erbyn UKIP, gan gynnwys “dim platfform” (“no platform”) er enghraifft.

(Wrth gwrs, mae Prydeindod UKIP, fel y grwpiau ffasgiaid uchod, yn rhonc).

10 Mae “darlith” Alex Davies yn ymylu ar fod yn eithriad i hyn, gan siarad am y Tân yn Llyn. Ond pwysig nodi nad yw’n clodfori gwrth-filitariaeth a gwrth-imperialaeth Llosgi Penyberth, nac yn galw am bethau tebyg. Yn hytrach, mae’n pwysleisio sut gall ffasgiaid goruchafol-wyn tynnu sylw at eu hun trwy weithredu. Gwers wrthrychol sydd ganddynt i ddysgu, er mwyn cyflawnu dibenion cwbl wahanol – nid ydynt yn uniaethu yn emosiynol a’r digwyddiad fel gwneiff nifer o bobl Cymru.

11 Yr unig debygrwydd gwan sydd gan rai ffasgiaid Prydeinig i rai Cenedlaetholwyr Cymreig yw rhethreg dros y system economaidd o “ddosraniad” a’r ymgais am “drydydd safiad” “rhwng” cyfalafiaeth a chomiwnyddiaeth (gwelir y “Welsh Distributist Movement” isod, a “darlith” Alex Davies ar Saunders unwaith eto). Er bod anarchwaethus yn anghytuno â dosraniaeth, nid yw yn ei hun yn nodwedd o ffasgiaeth. Mae nifer yn y Blaid Dorïaidd a’r Blaid Lafur, gerllaw eraill o sawl cwr a thu’r sbectrwm gwleidyddol, wedi galw am ddosraniaeth a safiad rhwng cyfslafiaeth a chomiwnyddiaeth.

12 Dyma draddodiad mor hen â bachiad Edward I o stori Arthur er mwyn cadarnhau ei feddiant o Gymru.

13 Roedd presenoldeb pobl Roma a phobl Roma-Gymreig yng Nghymru yn allweddol i barhad a chyfoeth traddodiad di-dor y Delyn Deires yng Nghymru, ein hofferyn cenedlaethol.

14 Mae pobl o dras Affricanaidd wedi bod yn rhan o hanes Cymru ers oes y Rhufeiniad ym Mhrydain – hynny yw, ers genedigaeth y genedl.

15 Pwysleisia Daniel Williams rôl Prydeindod mewn dileu’r amrywiaethau hyn o fewn Cymreictod. Er iddo wneud hyn o safiad cenedlaetholdeb sifig, nid un anarchaidd (y drwg i anarchwaethus yw bod ffurflenni gwladwriaethol yn bodoli ac yn diffinio ein cenedligrwydd yn y lle gyntaf!), cytunwn yn frwd ar y pwynt hwn.

16 Mae’r bachiad hwn, a’r canfyddiad o wledydd “Celtaidd” fel llefydd “mwy gwyn” yn werth sylw wrth ystyried y gwelodd nifer o theoryddwyr hiliaethol yr 18fed a’r 19eg ganrif “yr hil Geltaidd” cynt fel yr hil “isaf”, “gwaethaf” o fewn hierarchaeth fewnol yr hiliau gwyn. (Rhaid pwysleisio y gwelwyd yr hiliau gwyn oll yn llawer “uwch” na hiliau eraill, megis Iddewon a phobl Du, a’r hierarchaeth hon oedd y gwahaniaeth pwysicaf). Gwelir, er enghraifft, credoau John Beddoe neu Madison Grant.

17 Mae diffinio’r Celtiaid fel pobl o fewn yr “hil wen” yn rwtsh ar sawl lefel. Roedd yr hen Geltiaid yn bodoli hir cyn i’r hil wen bodoli fel realiti cymdeithasol a system o bŵer (datblygiad sy’n deillio o ddiwedd yr Oesoedd Canol). Mae’n debyg mai diwylliant, yn hytrach nag un dras gyffredin, oedd yn cysylltu hen Geltiaid yr ynysoedd hyn i Geltiaid y cyfandir. Heddiw, er nad yw dras yn llwyr amherthnasol, yn ddiwylliannol a chenedlaethol mai gan y term unrhyw werth ystyrlon. Gobeithia anarchwaethus ymhelaethu ar hyn yn y dyfodol.

18 Gwelwch, er enghraifft, fideo afreal sioe pwped y BNP yn adrodd hanes Buddug (“and Boudicca, was white”(!))! Er gwaetha’r hyn mae’n dweud, defnyddiwyd eu henw Lladin. Unwaith eto, mae’n canlyn mytholeg y sefydliad Prydeinig – gwelir bachiad Brenhines Fictoria o symbolaeth Buddug.

19 I ddisgynyddion y Scots hyn yn yr UDA, a roddwyd cynt ar flaengad wladychiad yng Ngogledd Iwerddon, nid oedd eu defnydd o’r term Celtaidd yn golygu Gwyddelod Catholig (a’r pwyslais oedd y Scoteg yn hytrach na’r Aeleg). Erbyn ei ail-ymgorfforiad roedd gwrth-Gatholigiaeth yn rhan hanfodol o’r KKK wrth iddynt ymosod ar fudwyr diweddarach i’r UDA o weddill Ewrop. Gellid gweld cysylltiad felly rhwng llosgi croesau’r KKK (bachiad o hen arfer dynion Clan yn yr Alban, a ddechreuwyd hefyd yn ystod yr ail-ymgorfforiad), a thraddodiad llosgi croesau Lewes bonfire yn Lloegr, digwyddiad â gwreiddiau gwrth-Gatholig a gwrth-Wyddelig. (Yn debyg i’r KKK, mai rhai yn Lewes bonfire yn parhau i dduo eu hwynebau, er gwaetha galwadau i beidio o bobl du eu croen.)

(Er iddo maddeuo am wladychiad (mae’n sôn am “ddathlu” y gwladychwyr Albanaidd), anwybyddu i raddau helaeth y cydweithrediad rhwng y wladwriaeth a’r KKK gerllaw siglo llaw (!) a rhoi platfform i arweinydd KKK, mae rhaglen dogfen ddiweddar Neil Oliver ar y BBC yn trafod y mater yn un hynod o ddiddorol a phwysig.)

20 Mi welwn wedyn yr oruchafiaeth wen hon yn “dychwelyd” gartre. *Rhybudd cynnwys am y dolenni nesaf – maent yn delio gyda digwyddiadau hiliol a haerllug* Gwelwch hanes y ffasgydd Alan Beshella er enghraifft, neu symbolaeth KKK diweddarach gan ffasgiaid yn y Cymoedd.

21 Nid yw’r hanes o fachu symbolaeth Geltaidd yn cwpla gyda’r KKK. Mae’r hanes hwn, a hanes bachiad y Groes Geltaidd at ddibenion ffasgaidd yn un cymhleth ac yn haeddu trafodaeth yn ei hun (mae’n debyg bod symbol tebyg yn perthyn i sawl ddiwylliant Ewropeaidd cyn yr oes fodern ta beth). Yn y 30au, dechreuodd rhai ffasgiaid Almaeneg a Ffrengig (er gwaetha eu gwrthwynebiad i genedlaetholdeb Llydaweg!) bachu elfennau o ddiwylliant Celtaidd. Ymddengys Jacques Doriot i fod ymysg y cyntaf i ddefnyddio’r Groes Geltaidd at ddibenion ffasgaidd. Mi ymddangosodd yn y cyfnod hwn garfannau (bychan a di-lwyddiant) ffasgaidd ar ymylon y mudiad cenedlaetholgar yn Iwerddon, megis Ailtirí na hAiséirghe (oedd hefyd yn defnyddio’r Groes Geltaidd), ac hefyd rhai ffasgiaid Llydaweg (nid yw’n amlwg bod y rhain wedi defnyddio’r Groes Geltaidd).

Wrth drafod y fath hanesion rhaid hefyd gofio traddodiadau gwrth-ffasgaidd y “gwledydd Celtaidd”. Braf oedd gweld Gweriniaethwyr Gwyddelig yn ymuno yn erbyn ffasgiaid yn Lerpwl, braf hefyd oedd gweld baner gwrth-ffasgaidd Gwyddelig yn hedfan ym mrwydr fawr Dover. Yn debyg, er bod elfennau adweithiol i’w gweld yng ngharfannau o genedlaetholwyr Llydaweg heddiw, rhaid nodi hefyd y carfannau gwrth-ffasgaidd Llydaweg (gerllaw traddodiad anarchiaid Llydaweg).

22 Afraid weud y mynna anarchwaethus mai Prydeindod, a Seisnigeiddio yw’r bygythiad i’r Gymraeg, nid mewnfudwyr o dramor. Mae Seisnigeiddio yn fygythiad i’r iaith Gymraeg ac i’w hieithoedd lleiafrifol nhw yn ogystal.

23 Dyma siant cyffredin gan Saeson ar orymdeithiau ffasgiaidd. Roedd yn amlwg, o gyfweliadau ac o’u hacenion, taw Saeson o Ogledd Lloegr oedd rhan helaeth o’r dorf ffasgaidd a ddaeth i Abertawe ar y diwrnod ‘ny.

24 Gerllaw bachu symbolau Cymreictod, “romanteiddio” Cymru fel ardal wen a diffinio Cymru fel Lloegr, gwerth nodi bod ffasgwyr (gwrywaidd) Prydeinig wedi dewis teithio i fynyddoedd Cymru er mwyn cynnal gwersylloedd hyfforddiant treisgar. (Mewn hyn o beth maent unwaith eto yn efelychu’r sefydliad Prydeinig!) Yn 2014, fe wnaeth gwahanol ffasgwyr mynychu grŵp hyfforddiant Sigurd Legion yn y Bannau Brycheiniog, ac yn 2016 fe wnaeth Britain First cynnal gwersyll yn Eryri. Fe wnaeth y ddau wersyll cynnwys ymarfer brwydro â chyllyll. Cysylltir nifer llofruddiaeth yr AS Jo Cox, a ddigwyddodd ychydig ar ôl y gwersyll, i Britain First.

25 Yn y run modd, mae gwrthffasgiaid o Gymru wedi teithio (yn 1936 ac ar achlysuron eraill) ac yn parhau i deithio dros y byd mewn unoliaeth gwrth-ffasgaidd.

26 Am drafodaeth drylw o Blaid Genedlaethol Cymru a’r cyhuddiadau ffals o ffasgiaeth, gwelwch lyfr Richard Wyn Jones.

27 Gwelant, fel gwêl anarchwaethus, bod ganddynt yr un gelyn yn y drefn imperialaidd Brydeinig, er i’r drefn hon ein gormesu mewn ffyrdd gwahanol iawn. Rhaid, wrth siarad am yr hanes hwn o ran cenedlaetholdeb Cymreig, peidio ag anwybyddu hanesion hiliol yng Nghymru, yn enwedig rôl nifer o Gymry yn yr ymerodraeth Brydeinig.

28 Gwelwch, er enghraifft, y llythyr ac ymateb hyn a hefyd y cofnod hwn “A left wing photographer then shouted at a local NF member who was holding the Wales NF flag aloft that he wasn’t happy we were flying the white eagle of Snowdon symbol and his dad was ex free Wales army. This red clown was told that the REAL nationalists of Wales now have this symbol! It belongs to the real Welsh patriots defending the white Welsh working class! “We have taken the symbol and its now ours!” shouted the patriot, much to the red idiots disapproval.”

29 Mae gweithgaredd ffasgaidd, i bob golwg, yn rhywfaint gryfach yn yr ardaloedd hynny a gelwid yn “British-Wales”, fel rhan ddwyreiniol y Cymoedd.

30 Yr agosaf y cawn yw’r “Welsh Distributist Movement”  yn y 90au. Er bod nifer o’r grwpiau uchod yn rhai bach, dyma oedd grŵp anhygoel o fychan (5 aelod yn ôl pob sôn!). Ond Saesneg unwaith eto oedd eu hiaith, ac mae’n amlwg i’r prif aelod Wyn Davies cael cysylltiadau cryf gyda ffasgiaid Prydeinig yr NF.

31 Rhaid nodi yn ogystal y cysylltiadau rhwng yr ymosodiadau hiliol yn dilyn Brecshit, ac ymosodiadau homoffobaidd a thrawsffobaidd. Gwelwn hefyd achosion o gasineb at siaradwyr Cymraeg ar y stryd, a (gam)welwyd fel iaith “tramor” – gwelwch y stori yma a hefyd y post trydar hwn.

32 Mae rhai wedi cysylltu hyn i weithgaredd llwyddiannus gwrth-ffasgaidd ar yr ynysoedd hyn. Er bod rhaid dathlu’r fath traddodiad, cred anarchwaethus bod rhesymau strwythurol yn golygu bod y fath ffasgiaeth yn llai defnyddiol i’r wladwriaeth imperialaidd a goruchafiaeth wen Brydeinig. Gellid dadlau nid oes “angen” ffasgiaeth siwd cymaint ar yr elit ym Mhrydain llonydd.

33 Cawn ar adegau ffasgiaid o dramor ar yr ynysoedd hyn megis Zjednoczeni Emigranci – a rhaid gwrthwynebu eu ffasgiaeth hefyd. (Cawn hefyd wrth gwrs grwpiau gwrth-ffasgaidd o dramor, megis y Dywizjon161 enwog.) Gwelwn hefyd yn aml ymgeision at fath o Ewro-ffasgiaeth (cydweithrediad amlwg ffasgiaid o wahanol gwledydd Ewropeaidd, e.e. Pegida), ond nid yw hyn yn lleihau’r elfen o Brydeindod.

34 Mae gan ffasgiaeth cynnwys tu hwnt i’r elfen cenedlaethol hyn, yn amlwg. Trwy ladd goruchafiaeth wen, cyfalafiaeth, patriarchaeth ac ati, fe leddir ffasgiaeth yn ogystal. Ond rhaid hefyd edrych ar oruchafiaeth wen, cyfalafiaeth a phatriarchaeth ein hynysoedd yn eu cyd-destun a’u cynnwys Prydeinig.

Advertisements

“Caru Llawer”

carullawer3

Anaml y clywn, yn ein hiaith Barchus, cân-werin yn clodfori “caru llawer”. Anaml iawn y cawn glywed cân-werin sy’n clodfori menyw a “gâr llawer” yn agored.[1]

Mae digon (neu ormod) o Hen Benillion lle cawn Gymro yn brolio fod ef ei hun yn caru sawl fenyw a hynny heb iddynt wybod.[2] Ond gwahanol yw “Caru Llawer”. Walle taw ddyn sydd yn canu unwaith eto fanyn, ond ei “Gwenno fach annwyl” sydd yn caru sawl un arall.[3] (a “Nid rhan ‘mod i’n brolio”, medde fe.) Dengys eiriau ei hun ei fod yn gwybod am gariadon ei gariad – “a chroeso bob rhai”. Nid oes twyll. (Dydi e ddim yn ymhelaethu os yw ei chariadon eraill yn gwybod hyn yn ogystal, ond rhaid cyfaddef mae tipyn o gamp fydde cuddio “pedwar ar ddeg” o gariadon!) Yn ogystal, mae caru llawer ei bartner, yn ôl y golwg, yn dod o’i hewyllys ei hun, gan fod y cantor yn hwyrach yn dymuno iddi newid ei meddwl.

Dyma Gymraes, felly, sydd yn caru sawl gariad, yn agored am hyn (mae’n debyg) gyda’i phartneriaid, ac yn ei gwneud o’i gwirfodd. Erbyn heddiw, dyma ddiffiniad y term “polyamory“.

Nid yw “caru llawer” cariad y cantor yn achosi casineb, feirniadaeth foesol na chosbi patriarchaidd: “er hynny ‘dwy’n caru’r hen gariad dim llai”. Ond mae’r “er hynny” pwysig hyn yn dynodi holl bwysau moesol eu hoes – ac mewn ffyrdd gwahanol, ein hoes ni. Rhaid iddo egluro ei hun. Nid yw’r ffaith ei fod yn ei charu “dim llai” yn amlwg, nac yn arferol. Yn hytrach, fe gosbwyd yn llym gan drefn y dydd.

Oes y Gân, Cân ei hoes?

Wrth i gân draddodiadol byw ac ail-fyw, marw ac atgyfodi eto, daw’n perthyn i enau sawl oes. Ond ym mha gyfnod mae gwraidd y gân hon? Cawn awgrymiad o nodiadau Phyllis Kinney a Meredydd Evans yn “Canu’r Cymry“:

“Codwyd yr alaw gan Meredydd Evans o ganu Elizabeth J. Evans, yn 1967. Roedd hi’n byw ar y pryd yn Y Friog ym Meirionnydd ond treuliodd y rhan helaethaf o’i hoes yn ardaloedd Ffestiniog a’r Bala. Dysgodd hi’r gân oddi wrth ei thad, John Thomas Maes y Fedw, Bala, canwr gwerin gyda’r gorau a glywyd yng Nghymru’r ganrif hon…”

johnthomas
John Thomas Maes y Fedw, Bala [4]

Cafodd Meredydd Evans y gân o Elizabeth J. Evans yn ystod oes “Chwyldro Rhywiol” y 60au, cyfnod o drawsnewid ym moeseg rywiol y Gorllewin. Genid John Thomas i Gymru arall, can mlynedd yng nghynt, yn 1865.[4] Gellid disgwyl i’r gân deillio o ran olaf y 19eg ganrif felly, os nad cynt – ar y hwyraf daw o ran gyntaf yr 20fed. Daw’r rhestr o alwedigaethau artisanaidd y cariadon (“melinydd a gwŷdd / A ‘go ac ysgalter…”) o gyn-fyd gwerinol ei naws, byd a oedd yn diflannu yn sgil y chwyldro diwydiannol.

“Anlladrwydd”

Ni chlodforwyd y weithred o garu llawer gan brif-foeseg yr hen Gymru hon. Daw “anlladrwydd anniwair” a “thrythyll chwantus” dan holl feirniadaeth a damnedigaeth y Capeli Piwritanaidd – a’r Eglwys Anglicanaidd ‘fyd. Bu Geffyl Pren y werin a llysoedd y brenin hefyd yn cosbi’r fath “anfoesoldeb”. Monogami a phriodas un dyn i un fenyw, oedd y drefn swyddogol, ac fe gosbwyd tramgwydd, yn enwedig tramgwydd menyw. Cofia Meic Stevens yn “Hunangofiant y Brawd Houdini” “…Solfach yn y dyddie pan oedd y capeli’n rheoli popeth.”

*Rhybudd Cynnwys am y ddau baragraff nesaf*

“Os oedd merch yn cael plentyn llwyn a pherth [tu allan i briodas], fe fydde hi, fel arfer, yn cael ei diarddel o’r capel trwy orchymyn y diaconied a’r gweinidog. Ychydig iawn o ddewis fydde ‘da hi, a, chan amlaf, fe fydde’n cael ei hala mas o’r ffordd i ryw fferm i fod yn forwyn fach rhyw hen ŵr gweddw, ac, yn ôl pob tebyg, i rannu’i wely fe. Neu fe fydde’n rhaid iddi fynd ymhell bell lan y lein – i Gaerdydd neu i Lunden. Gwnaeth rhai merched y gwn i amdanyn nhw yr un peth â fy hen Anti Edith a gafodd ei threisio gan was fferm, sef eu lladd eu hunen.”

Mae rhagrith y gosb – anfon y forwyn i wely hen ŵr – yn dilyn rhagrith moeseg y system batriarchaidd. Roedd nifer o’r dynion mawr, gan gynnwys Gweinidogion, yn cael rhyw neu yn treisio tu allan i briodasau ond yn aml yn osgoi unrhyw fath o gosb neu ddiarddeliad. (Ni adnabuwyd trais priodasol yn gyfreithlon tan 1991.)

“…want of chastity is the giant sin of Wales.”
Brad y Llyfrau Gleision“, neu “Reports of the commissioners of enquiry into the state of education in Wales

Cyhoeddwyd y “Llyfrau Gleision” gan arbenigwyr Prydeinig (trwy enau Parchedigion Anglicanaidd) yn 1847. Ynddi cawn feirniadaeth swyddogol, wladwriaethol o (“ddiffyg”) moesoldeb rhywiol menywod Cymry. Dengys Jane Aaron (ymysg eraill) bod rhaid deall disgyblaeth y Capeli o fenywod yng nghyd-destun yr adroddiad hwn, ac felly yng nghyd-destun ein gwladychiad fel cenedl.[5] Yn dilyn yr adroddiad, aeth rhai o ddynion parchus Gwalia ati i brofi yn ystadegol bod merched Lloegr yr un mor “anfoesol” (!). Ar yr un trywydd, ymateb y Capeli oedd i brofi’r adroddwyr yn anghywir trwy gosbi eu menywod yn llymach rhag iddynt “siomi” Cymru fach a’i hanghydffurfiaeth. Er bod yr enwadau a’r llywodraeth eisoes wedi ceisio rheoli bywydau rhywiol, rhaid deall bod y “canlyn cywely” hyn yn ymarfer weddol ganiataol yng Nghymru ac yn Lloegr cyn yr Oes Fictorianaidd. Daeth tro ar fyd.

Dynwared Gwrthdrawiadau

Walle dynwared sefyllfa o “garu llawer” oedd pwrpas y gân, a gor-weud ydym. Peth dwlu dros ben llestri – dyna’i gyd. Ond mynna anarchwaethus os felly mae’n anghyson, ac nid dyna’r unig “wirionedd” na’r unig ffordd i’w dehongli na’i chanu. Mynnwn weld gwrthdrawiadau’r oes – moesoldeb a rhagrith, patriarchaeth a rhyddid, yn y gân “Caru Llawer”. (Mae dynwared, ta beth, yn ffordd gref o ddal gwrthdrawiadau ynghyd.) Yn y pennill cyntaf mae’r cantwr yn sicr o’u cariad a’r ffaith “ca’i gusan cyn gynted â neb”. Yn yr ail bennill mae’r cantwr yn croesawu cariadon a rhywioldeb ei gariad. Ond yn y trydydd, mae’n datgan (yn aneglur, neu yn amwys?) “y sawl a gâr lawer geiff fod heb yr un”. Yn y chweched, nid yw’n croesawu mwy ei chariadon eraill, ond yn bwriadu ei phriodi! I gloi, yn y pennill olaf amheua ei fod yn gwybod y gallai caru o gwbl.

Gellid ceisio esbonio gwrthddweud y gân trwy gyfeirio at natur grwydrol penillion a llinellau yn ein dull canu gwerin.[6] Fath o “bricolage” ar y cyd, o greu ac ail-ddefnyddio, distriwio a chyfuno yw’r grefft gymunedol yn y bôn. Ond eto, bydde cyfuniad o benillion unigol, estron, yn yr un gân mond yn pwysleisio gwrthgyferbyniadau’r gymdeithas anfodlon. Mae ffurf y gân ei hun, hynny yw, y ffaith ei fod yn gân werin, Gymraeg, hefyd yn rhan o wrthdrawiadau’r oes, pan damneiddiwyd caneuon gwerin oll fel gwaith y diafol gan y Capeli (heb sôn am ganeuon â chynnwys “amharchus”), a phan odd yr iaith ar drai. Hyd yn oed pe casglwyd, yn aml fersiwn sensoredig oedd y cynnyrch gorffenedig.[7]

Ond er gwaetha hyn oll, er gwaetha’r biwritaniaeth a’r batriarchaeth, dyma alaw hyfryd am Gymraes sy’n mynnu neud fel arall. Wrth ddeall hyn oll, gwelwn taw dyst anhygoel yw “Caru Llawer” i fyd o awydd ac angerdd anystywallt.

Caru Llawer Heddiw

Mae perthynas y pethe a gelwyd heddiw yn “polyamory” a “free love” i anarchiaeth a ffeminyddiaeth heddiw yn un cymhleth (ac mae arnom ofn ein bod wedi hen “teipio llawer”)[8]. Ers 1847 – ac ers 1969, mae Cymry wedi newid tipyn. Daeth tair ton ffeminyddol i lannau ein gwlad, ond eto erys gormes fel carreg gadarn. Mae hetero-batriarchaeth yn dal i deyrnasu trwy safonau o “barchusrwydd” a monogami – ac yn dal i farnu a disgyblu chwant pawb nad yw’n ddynion untu, heterorywiol.

Cofiaf heddwas lleol (y cachwr), ar lwyfan ein hysgol, yn rhybuddio merched rhag bod yn “beic y pentref”. Cofiaf ein haddysg rhywioldeb yn dweud bod caru “gormod” yn eich strwa fel person. Mewn sawl ffordd, roedd SlutWalk Caerdydd yn 2011 yn gwrthwynebu yr un egwyddorion gormesol ag oedd “Gwenno fach” ein halaw. Heb os, dydi ni heb gyrraedd pen y taith.

slutwalkcardiff
SlutWalk Cardiff [dolen facebook], Haf 2011

“Polyamory” yn Gymraeg

Dydi anarchwaethus heb ffindo geiriau Cymraeg tebyg i “free love” na “polyamory“, ac mae’r geiriau am “promiscuity” oll yn feirniadol fyd.

Yn dilyn y gân, hoffwn gynnig “caru llawer” am “polyamory“.

Rhowch sylwad isod os gwyddoch am eiriau eraill, neu os oes gennych fathiad eich hun.

Nodiadau

1 O’r Hen Benillion, mae gennym:

442
Bum yn caru dau’r un enw,
Un yn lan a’r llall yn salw ;
Gyda’r salw y mae’r moddion,
Bachgen glan a gaiff fy nghalon.

(Cawn enghreifftiau eraill tebyg, ond yn sôn am garu menywod (441 yn debyg iawn, a hefyd 592 lle cawn fenyw salw ag arian yn lle moddion))

515
Och a fi na lwfiai’r gyfraith
Im briodi dau ar unwaith
‘R wyf yn caru dau’r un enw,
Siôn ŵr ifanc, Siôn ŵr gweddw.

(Eto, yn 516 cawn yr un pennill ond yn sôn am ddwy Siân lle ddau Siôn)

Mae 442 yn wahanol i “Garu Llawer”: mae’n amlwg mae o reidrwydd mae’r fenyw yn caru’r un a’r moddion. Mae 515 yn wahanol eto, ac yn ddiddorol iawn, gan ei fod yn ymosod ar drefn y gyfraith (ac yn cyfateb i alwadau “Free Love” felly). Ond rhaid bod yn garcus o fod yn or-ddifrifol yn ein dehongli: rhoddodd T. H. Parry-Williams 515 yng nghategori “Ffraethineb”. Ar y trywydd hwn, cawn,

547
Mae gennyf bedwar o gariada
Af i’w gwerthu i ffair y Bala,
Un am ddim a’r llall am ddima,
A’r ddau eraill am geinioga.

Os oes gennych esiamplau eraill, hoffwn ei weld!

2 Cymerwch, er enghraifft,

597
‘R wy’ ‘n caru tair yn ffyddlon
 chelwydd drwy lythyron ;
Ond pan fwy’ ‘n gorfod mynd i ffair,
Mae un o’r tair yn digon.

Neu,

586
Paid â meddwl, Fenws dirion,
Ar dy ôl y torra’ i ‘nghalon.
‘D wyt ti ond un o ddwy ar bymtheg.
Os pelli di, mi dreiaf chwaneg.

Ond i rain oll, mai gennym ateb berffaith o’n chwiorydd yng Nghymru gynt:

332
Ffals a choeglyd ydyw’r meibion,
Tyngu a gwenieithio’n greulon ;
Gwneud i’r merched druain goelio
Peth na wnânt byth ei gywiro.

Cawn Hen Benillion fwy cadarnhaol am garu sawl fenyw (hynny yw, nid ydynt yn frolio nac yn sôn am dwyll amlwg), er i T. H. Parry-Williams eu rhoi yng nghategori “Ffraethineb”. Gwelwch 615: “Nani, Siani, Lowri, Sioned…” a 617: “Pedair merch ‘r wyf i’n eu caru…”.

3 Ni ellid dweud â hollol sicrwydd taw ddyn yw’r cantor “gwreiddiol” fel petai. Heb os, ni fydde moeseg yr oes cynt o blaid unrhywbeth arall, ond ni ellid rhagdybio bod rhaid i gynnwys y gân dilyn hyn felly (nid yw menyw sy’n “Caru Llawer” yn dilyn moeseg yr oes chwaith!). Ond mae rhai awgrymiadau o’i rywedd yn y geiriau: ei fod yn un “o bedwar ar ddeg” o gariadon; bod y cariadon eraill yn cynnwys swyddi a oedd gan amlaf yn wrywaidd yn yr oes; ac yn olaf a phwysicaf, ei ddymuniad i “wneuthur y fargen a’i chloi” – hynny yw, siŵr o fod, ei ddymuniad i’w phriodi hi.

Wrth gwrs, nid oes rhaid i rywedd y cantor/es yng ngeiriau cân-werin cyfateb i’w “gwir awdur” gwreiddiol, os oes (cymerwch “Ffarwel i Langyfelach Lon“, a briodolir i Siencyn Twrbil), ac nid oes rhaid i’r pethau hyn cyfateb i rywedd y cantor sydd yn eu canu chwaith. Cawn yn ein caneuon gwerin roliau rhywedd traddodiadol a phenodol i’r rhan fwyaf, ond cawn hefyd elfen (caniataol?) o drawsnewid rhyngddynt felly – o drawswisgo fel petai, megis Cadi haf y fedwen Fai. Gall hyn atgyfnerthu neu eto ansefydlogi trefn hetero-patriarchaidd cymdeithas.

4 http://www.folktrax-archive.org/menus/cassprogs/051.htm a http://www.folktrax-archive.org/menus/cassprogs/005.htm

5 “Finding a voice in two tongues: gender and colonization“, gan Jane Aaron, yn “Our Sister’s Land“.

6 Yn wir, mae’r pedwerydd pennill yn adlais amlwg o’r gân boblogaidd, “Mae ‘nghariad i’n fenws“.

Ac yn y Hen Benillion gwelwn, yn debyg iawn i drydydd pennill “Caru Llawer”:

355
Mae ‘nghariad i ‘leni fel gwynt o flaen glaw,
Yn caru’r ffordd yma a charu’r ffordd draw.
Ni châr cywir galon yn gariad ond un ;
Y sawl a gâr lawer gaiff fod heb yr un.

Ac am y chweched pennill:

591
Pe cawn fy hen gariad ‘r un feddwl â mi,
Ni fyddwn yn weddw am ddiwrnod ond tri,
Un i gael caru, a’r llall i bar’toi,
A’r trydydd i wneuthur y fargen a’i chloi.

(Unwaith eto, mae T. H. Parry-Williams yn rhoi hwn dan benawd “Ffraethineb”).

Am ddarllen pellach ar bennillion crwydrol yn gyffredinol, gwelwch y pennawd “Y Traddodiad Llafar” yn llyfr “Diwylliant Gwerin Morgannwg”, Allan Janes.

7 Ar y Capeli yn tagu traddodiadau’r werin a sensoriaeth yn y broses o gasglu a chyhoeddi llên gwerin, gwelwch “Diwylliant Gwerin Morgannwg”, Allan James.

8 Yng nghymunedau iwtopaidd, gwagleoedd anarchaidd a pherthnasau personol cawn ddigon o hanesion o (gam)ddefnydd “polyamory” a/neu “free love” fel moeseg niweidiol newydd yr oedd yn gweithio tuag at ddibenion patriarchaidd. (Gwelwch free love” y Saint-Seimoniaid dan Enfantin, y rhan ar “the free love ideal” yn “No Escape from Patriarchy, Male Dominance on Site“, neu efallai perthynas Mary a Percy Shelley am dair enghraifft briodol.) Yn ogystal nid yw gormes wedi diflannu gyda thranc y Capeli – ac nid yw ymddangosiad “absenoldeb” ymyrryd llywodraethol (egwyddor wreiddiol “free love“) wedi profi’n ateb syml chwaith. Yn olaf, rhaid pwysleisio bod cyfeiriadedd anrhywiol hefyd yn ddioddef dan ein trefn hetero-batriarchaidd.

Am ddarllen pellach ar dras y fath syniadau, awgrymwn yr erthygl wych (er diobaith braidd)Undoing Sex: Against Sexual Optimism“, yn y LIES Journal.

“Y Gwahanfur”, Boneddigeiddio a Phrydeindod

boneddigeiddiocaerdydd
Cynllun dystopiaidd “datblygu” Caerdydd. [1]

Difrod Cyfalafiaeth

Mae “Y Gwahanfur: Trebiwt a Difrod Cyfalafiaeth” gan Morgan Owen yn anerchiad diweddar yn erbyn boneddigeiddio (“gentrification”) yng Nghaerdydd. Mae’n llawn angerdd barddonol a gwrth-gyfalafol, ac yn werth ddarllen.

Disgrifia’r erthygl rhwyg ar hyd Drebiwt, Caerdydd, y gwagle wedi hollti’n “ddwy wlad” gan wahanfur y rheilffordd [2]. Mae’r ochr Dwyreiniol wedi’u boneddigeiddio’n bwt – “fflatiau newydd (‘moethus’ ys dywed y datblygwyr gwancus) y Bae”. Dyma oedd ardal y dociau, ond wedi “troi’n ddiffeithwch ar ôl sugno pob diferyn o faeth ohonynt a gwasgaru’r hen drigolion i’r pedwar gwynt” codwyd “trefedigaeth o fflatiau drud o’r ulw” [3]. Yr ochr draw i’r rheilffordd mae’r ochr Gorllewinol, dosbarth gweithiol, aml-ethnig, wedi’u harwahanu o’r “ynys gaeedig” a’u “gwthio i’r ymylon”. Mae’r gymuned hon nawr dan y bygythiad y lleda’r boneddigeiddio gan eu halltudo nhw o’u hardal. Traetha “am y perygl penodol i ni Gymry yn yr arwahanu” a achosir gan foneddigeiddio. Mae’r Gymraeg, sy’n lleiafrif, yn gryfach “pan fo lleiafrifoedd eraill, a phan nad oes gafael hegemonig gan y mwyafrif”, gan wrthsefyll y pwysau ar y lleiafrifoedd ‘oll i “gymathu” [4]. Ie wir.

Erthyglau Diweddar ar (Gwrth-)Foneddigeiddio a Lleiafrifoedd

Braf iawn yw gweld erthygl, yn Gymraeg, sy’n ymosod ar foneddigeiddio Caerdydd. Braf yn ogystal yw gweld erthygl sy’n cysylltu boneddigeiddio i orthrwm lleiafrifoedd ethnig ac i dranc yr iaith.

Brafiach byth yw hyn ‘oll wrth ystyried rhai o’r elfennau hiliol a gwrth-fudwyr sydd wedi ymddangos yn rhannau o’r disgwrs gwrth-foneddigeiddio yn Ewrop. Mae rhai, gan gynnwys Class War yn Llundain, wedi ymylu ar feio cyfoethogion o dramor am foneddigeiddio, yn hytrach na chyfalafwyr ‘oll a chyfalafiaeth fel proses strwythurol, amhersonol, sydd wir ar fai [5]. Am feirniadai craff o’r elfennau hyn mae’n werth bwrw golwg dros yr erthyglau Saesneg diweddar:

Boneddigeiddio / Seisnigeiddio

Yn hytrach na feio lleiafrifoedd o dramor, rhaid deall ac ymosod ar foneddigeiddio Cymru yn eu cyd-destun o Brydeindod a Seisnigeiddio. Mae Morgan Owen wedi dechrau’r dasg, ond wedi gadael yr anghenfil yn ddienw fel petai [6]. Mae’n sôn am y bygythiad mae’r Cymry Cymraeg a lleiafrifoedd eraill yn gwynebu o “gymathu”, o gael “ein llyncu’n llwyr” – ond ein cymathu i beth? I’r “unffurfrwydd dienaid” mae’n siŵr – a heb os, rhywbeth gwag, estronol yw datblygiad sgleiniog cyfalafiaeth [7]. Ond eto, nid yw’n hollol wag o “ddiwylliant” – yn hytrach, mae ganddi ddiwylliant gwag. Prydeindod yw enaid yr unffurfrwydd dienaid, Saesneg yw’r iaith sy’n llyncu’r lleill i’w mudandod. [8]

Wrth gwrs, mae’n bosib gall ynysoedd bach Cymraeg (neu Gymreig-Prydeinig) goroesi yn “ein” dinasoedd yn ystod y broses o foneddigeiddio, wrth i ychydig o grachach fforddio byw yn y tai newydd costus, neu elwa fel landlordiaid ac yn y blaen [9]. Ond nid er lles yr iaith na chwaith y mwyafrif, llai-gefnog o siaradwyr Cymraeg fydd hyn [10][11]. Iaith cymuned yw’r iaith Cymraeg, ac wrth i gymunedau cael eu gwthio i’r ymylon a’i hollti gan foneddigeiddio daw’r iaith dan fygythiad. Iaith hanner-farw yw iaith a siarader o enau rhai gwleidyddion, siwtiau busnes a chyfryngis yn unig. Rhaid gwrthwynebu boneddigeiddio yn drylw felly. Nid ydym yn mynnu i foneddigeiddio derbyn Cymreictod. Mynnwn ddiwedd i foneddigeiddio. Y Gymraeg yn erbyn boneddigeiddio.

Ar y Gymraeg a’r frwydr am y ddinas, gwerth darllen yr erthygl isod (a’r cyfathrebiad fideo Cymraeg gan sgwatwyr sydd ynddi):

Brwydrau gwrth-foneddigeiddio diweddar yn Llundain

Yn olaf, i gwnnu’n calonnau ac i ddysgu tactegau am y brwydrau sydd o’m blaenau, mae’n werth edrych ar y llu o wrthdrawiadau gwrth-foneddigeiddio a thebyg [12] sydd wedi ymddangos yn Llundain yn ddiweddar:

I’r gad!

 

gwahanfuraylesbury
Chwalu gwahanfur Aylesbury oedd yn cau mewn meddiant yr ystâd.

 

 

Nodiadau

1″This is what Cardiff will look like in 10 years“, Wales Online.

2 Tybed a’i gyfeirio at ddyfyniad enwog Benjamin Disraeli mae Owen? (“Two nations; between whom there is no intercourse and no sympathy; who are as ignorant of each other’s habits, thoughts, and feelings, as if they were dwellers in different zones, or inhabitants of different planets … the rich and the poor.”) Ta beth, mae’r trosiad (a’i ddefnydd o’r term “trefedigaeth” ychydig yn hwyrach) yn un diddorol wrth ystyried y cymhlethdodau a’r rhyngblethiadau rhwng dosbarth a chenhedloedd y trafodwn yn hwyrach.

3 Mae disgrifiad Owen o gyfalafiaeth yn “sugno pob diferyn” yn ein hatgoffa am y disgrifiad o “Hydraulic Capitalism” yn “Logistics, Counterlogistics and the Communist Prospect, Endnotes #3” gan Jasper Bernes.

4 Mae hyn yn dwyn i gof ymdrechion Cell Caerdydd Cymdeithas yr Iaith i gysylltu brwydr yr iaith Gymraeg â brwydrau ieithoedd lleiafrifol arall yn y ddinas.

5 Rhaid cofio hanes gwrth-Semitiaeth, lle erlidiwyd Iddewon a ragfarnwyd yn aml i fod yn gyfoethog oll, gan ddileu’r gwirionedd mae dosbarth gweithiol oedd y mwyafrif o Iddewon Ewrop a gan “anghofio” am y cyfoethogion eraill.

Mewn cyd-destun ac ar raddfa wahanol iawn, weithiau gwelwn ragfarn debyg yn ymddangos yn erbyn y Cymry Cymraeg – y cyhuddiad ffals ein bod ni i gyd yn elît cyfoethog! Mae hoywon hefyd wedi dioddef gan ragfarn popiwlaidd tebyg – cyhuddiadau o “bourgeois decadence” ac yn y blaen (gwelwch yr erthygl ar “Hipsterphobia” a rhywedd uchod). Mae’r rhain ‘oll yn esiamplau o bŵer yn bachu ac yn gwyrdroi disgwrs y frwydr ddosbarthiadol at ddibenion adweithiol, gan atgyfnerthu gormesau gwahanol a gan atgyfnerthu gormes y dosbarth gweithiol yn ogystal. Hynny yw, er iddynt honni ymosod ar yr elît a’r cyfoethog, mewn gwirionedd maent yn amddiffyn y cyfoethog ac yn ymosod ar leiafrifoedd gorthrymedig. (Gwelwch Trump neu Farage er enghraifft – yr elît yn honni nad ydynt yn elît ac eu bod nhw yn erbyn yr elît!) Ych a fi.

6 Mae erthygl Morgan Owen yn nodi (ac anarchwaethus yn lled gytuno) “Nid yw cyfalafiaeth yn parchu cymunedau na chenhedloedd nac ieithoedd: bwrir hwynt heibio fel pob rhwystr arall i’r farchnad, oni bai am yr achlysuron hynny lle y gellir eu defnyddio at ddibenion masnachol.” Ond yn y geiriau olaf gwelwn agoriad holl bwysig: pa genhedloedd, a pha ieithoedd, ac at ba ddibenion masnachol? Trwy Brydeindod daeth cyfalaf i reibio Cymru, trwy Brydeindod y allforiwyd – a gorfodwyd – cyfalafiaeth dros rannau helaeth o’r byd. Eto, ni fydd cyfalafiaeth Gymreig na Chymraeg yn atal tranc yr iaith na chwaith yn rhyddhau Cymru.

7 Yn dilyn cysyniad y Karl Marx ifanc o “entfremdung” (“alienation“) defnyddiwn “estronol” fanyn. Roedd defnydd Marx o’r gair yn ddiddorol canys y gwelwyd ac erlidiwyd ef trwy ei oes am fod yn lleiafrif “estron” o dras Iddewig (er iddo gymathu). Yn ei ddull arferol trodd Marx pethe ben i waered fel petai, gan gyhuddo cymdeithas cyfalafiaeth o fod yn estroniedig. Mae cyfalaf yn bŵer estron, diarth, amhersonol, sydd yn estroneiddio‘r gweithiwr oddi wrth gynnyrch ei lafur, oddi wrth ei waith, oddi wrth ei gyd-weithwyr, oddi wrth ei hun ac oddi wrth natur.

8 Onid yw dadl anarchwaethus nawr yr un peth a’r rhai beirniadwyd ychydig yn gynt, un sydd yn beio Saeson cyfoethog am foneddigeiddio? Nac ydi, am sawl rheswm. Yn gyntaf, Prydeindod a Seisnigeiddio, yw’r broblem, ac er bod y rhain yn gysylltiedig i’r Saeson fel cenedl, ac i Saeson fel unigolion, nid ydynt yr un peth. Mae’r gwahaniaeth yn un bwysig. Gall Cymry (gan gynnwys Cymry Cymraeg) hybu Prydeindod a Seisnigeiddio, neu fod yn rhan digon bodlon o broses sydd yn gysylltiedig i’r pethe hyn, fel dadleuwn uchod. Mae hefyd yn bosib i Saeson bradu eu Prydeindod a gwrthwynebu Seisnigeiddio, fel mae sawl wedi ar hyd ein hanes. Yn ail, rhaid deall y perthynas rhwng y Saeson a’r Cymry o fewn hanes ein gwladychiad. Nid lleiafrif (yn yr ystyr meintiol nac ansoddol) erlidiedig yw cenedl y Saeson, na chwaith cydgenedl gydradd, ond cenedl sydd mewn perthynas o ddominyddu’r Cymry. Nid cenedl orthrymedig yw’r Saeson. (Nodwch fanyn y defnydd o’r gair cenedl, nid unigolyn – gwahaniaeth arall tra phwysig.) Mae nifer ohonynt wedi eu gorthrymu, wrth gwrs, o ran dosbarth, rhywedd, ac yn y blaen, ond nid o ran eu cenedligrwydd Saesneg. (O reidrwydd dyma ddarlun syml – nid yw Cymreictod na Seisnigrwydd wastod yn dermau diffiniedig na chwaith yn rhai sydd yn cau allan hunaniaethau cenedlaethol arall.)

Yn sicr rhaid gwrthwynebu cenedlaetholdeb cul, adweithiol, sydd yn beio Saeson (neu Brydeindod) uwchben popeth, gan anwybyddu (ac felly atgyfnerthu) gormes gan y Cymry.

9 Cofiem yr uchelwyr Cymreig a “wnaeth yn dda” o’r Deddfau Uno, gan symud o Gymru i fwyta ger bordydd Saeson mawr yn Llundain.

10 A hyd yn oed pe fydde hi’n llesol i’r iaith Gymraeg, fydde rhaid eu gwrthwynebu gan eu bod yn… foneddigeiddio.

11 ‘Drychwch ar y sefyllfa tai haf yng Nghymru heddiw er enghraifft. Ers dyddiau bri Meibion Glyndŵr mae nawr ychydig mwy o dai haf sy’n berchen i Gymry Cymraeg cyfoethog – rhai sydd wedi “gwneud yn dda”. Eistedda‘r rhain wrth ymyl y gweddill sy’n berchen i Saeson cyfoethog. Mae’r tai haf Cymreig a Chymraeg hyn yn dal i niweidio‘r cymunedau brodorol Cymreig a’r iaith Gymraeg, yn yr un modd ag y mae’r tai haf Saesneg. Nid yw’r datblygiad hwn yn golygu bod y frwydr ddosbarthiadol a diwylliannol yn erbyn tai haf wedi’u troi yn un dosbarthiadol yn unig felly. Yn hytrach, mae tai haf sy’n bia i Gymry Cymraeg yn wedd newydd i’r Seisnigeiddio. Mae gormes yn gymhleth, yn esblygu, ac yn rhyngblethol.

12 Wrth gwrs, mae’n bosib cysylltu sawl math o frwydr arall i’r brwydr eang yn erbyn boneddigeiddio (nid yw anfodlonrwydd na gwrthdystiadau terfysglyd yn codi prisiau tai!), ond cyfyngwn y dewis fanyn.

13 Rhannau o ddisgwrs Class War a sbardunodd feirniadaethau pwysig yn erthyglau uchod. Er gwaethaf hyn, maent wedi frwydro’n gyson yn erbyn boneddigeiddio ac ni ddylid diystyru hyn.

Beth yw “intersectionality” yn Gymraeg?

cynheidre
Meddiant Glofa Cynheidre yn ystod Streic y Glowyr gan grwpiau cefnogi menywod lleol

Gormes

Ma sawl fath o ormes yn y byd mawr. Ac ma sawl fath o ormes yng Ngwalia fach. Tenantiaid yn cal eu bwrw allan o’u cartrefu, ffoaduriaid yn cal eu carcharu. Tranc ein hiaith.

Gair eang yw gormes. Ond ma hefyd sawl enw i’r mathau cyffredinol o ormes. Hiliaeth; patriarchaeth; y system ddosbarth (a chyfalafiaeth); gorthrwm pobl anabl (“ableism“); dominyddu anifeiliaid arall; strwa’r amgylchedd – dyma mond rhai ohonynt.

Nid Noson Lawen o bell ffordd. Ond ma wrth gwrs sawl frwydr yn erbyn gormes ‘fyd. Cawn wrthsefyll troadau allan, gwrthwynebu’r “UKBA”, brwydr yr iaith. Cawn gwrth-hiliaeth, gwrth-gyfalafiaeth, ffeminyddiaeth.

Intersectionality

Ystyr y term Saesneg “intersectionality” yw bod y mathau gwahanol o ormes, dominyddu a gwahaniaethu yn ymgroesi ei gilydd. Maent yn intersecto. Nid ydynt yn cwbl annibynnol o’i gilydd na chwaith yn cau ei gilydd allan fel petai. Mae menyw Ddu yn cael profiad o rywiaeth (“sexism“) ac o hiliaeth. Ond nid yn unig profi’r ddwy ormes arwahan wnaiff hi, ond profi’r un wedi plethu trwy’r llall fel petai – hiliaeth rywiaethol a rhywiaeth hiliol. Bathodd Kimberlé Williams Crenshaw y term intersectionality er mwyn ddadansoddi a mynnu newid i brofiadau menywod Du. Yn ei phapur academaidd esboniai “…gan fod y profiad intersectional yn fwy na swm hiliaeth a rhywiaeth, dydi dadansoddiad nad yw’n cyfrifo am intersectionality methu gafaelyn fodlonus a’r modd penodol darostyngir menywod Du.”[1] Ers anerchiad Crenshaw yn 1989, defnyddir y term i ddadansoddi (a brwydro yn erbyn!) groes-toriad sawl fath o ormes.

Nid am brofiadau unigolion yn unig y defnyddir y gair intersectional, ond hefyd wrth siarad am y systemau neu’r strwythurau sydd yn gormesu a’r ffyrdd maent yn rhyngblethu a chyfuno. Ys wetos bell hooks: “Patriarchaeth gyfalafol gwyn-oruchafol imperialaidd”.[2][3]

Gwelir gwreiddiau’r term intersectionality yn natganiad y “Combahee River Collective” yn 1974. Datganant fod “y prif systemau o ormes yn gydgloadol [“interlocking“]. Cyfuniad y gorthrymderau hyn sy’n creu cyflyrau ein bywydau.”[4][5] Dyma oedd cyfundeb o ffeminyddion lesbiaidd Du, a’u dadansoddiad yn ynghlwm i’w brwydr yn erbyn gormes ar sail hîl, rhywedd (“gender“), rhywioldeb (“sexuality“) a dosbarth. Fel Crenshaw, ysgrifennant o’u hunaniaeth fel Americanesau-Affricanaidd. Siaradant am “simultaneity” gormes (ei “chyd-ddigwyddiad”), rhagflaenydd i intersectionality Crenshaw. Mynnant beidio uwchraddio neu ddarostwng un fath o ormes i fath arall. Ni chredant, yn wahanol i nifer o’r ffeminyddion gwyn yr oeddent yn beirniadu, mai rhywedd oedd y gormes “allweddol”, “bwysicaf”.

Nid Crenshaw na’r Combahee River Collective oedd y cyntaf i siarad am gyfuniad sawl fath o ormes wrth gwrs. Mae pobl eisoes wedi anerchu yn erbyn – ac ymladd yn erbyn – gormes cyfunol. Ond nhw oedd ymysg y cyntaf i ddechrau rhoi termau penodol i’r cyflwr hwn. Wrth ddefnyddio intersectionality fel arf yn erbyn gormes rhaid parchu gwreiddiau’r gair ym mrwydrau menywod Du.

combahee-river-collective
Aelodau o’r Combahee River Collective yn protestio yn erbyn ymosodiadau rhywiol a llofruddiaeth 12 menyw Du yn ardal Boston, 1979.

Intersectionality a Chymru

“Rhan annatod o ymgyrchoedd y Gymdeithas [yr Iaith Gymraeg] yw ymladd yn erbyn y drefn Brydeinig gan gynnwys y drefn gyfalafol sydd wedi arwain at leihad yn nifer y siaradwyr Cymraeg ac wedi dinistrio cymaint o gymunedau Cymraeg eu hiaith … Dyna pam roedd cefnogaeth y CYIG i lowyr Cymru yn ystrod eu streic yn rhywbeth mor naturiol a hawdd i’w rhoi.”

Y Grym Di-Drais, Nodion Ffred Ffransis, 1986

“Gall ffeminyddiaeth Gymreig newydd … fod yn gymorth nid yn unig wrth adeiladu Cymru lai rhywiaethus ond hefyd Cymru sydd â mwy o ryddid rhag effeithiau hirdymor gwladychu diwylliannol.”

Finding a voice in two tongues: gender and colonization (yn Our Sister’s Land), Jane Aaron, 1994 [6]

Arf gref yw intersectionality wrth geisio chwalu gormes yng Nghymru heddiw. Mae tranc yr iaith ynghlwm i Brydeindod a chyfalafiaeth, fel noda Ffred Ffransis uchod. Roedd streic y glowyr (1984-5), ymdrech mawr yn erbyn cyfalaf, hefyd yn adeg fawr i’r frwydr ffeminyddol (fel mae’r llun uchod yn tystio). Mae Jane Aaron yn ei thestun yn dangos bod hanes ein patriarchaeth ynghlwm i wladychu Brad y Llyfrau Gleision. Mae gobeithion gwrth-batriarchaidd yn wrth-wladychol felly.

Yn aml ddathlir y ffaith bod brwydr yn intersectional. Mae cwffio gormes cydblethiedig heb os yn rhywbeth i ddathlu. Ond mae rhyngblethiad gormes yn rhywbeth anodd a rhwystredig, yn ein bywydau ac yn ystod ein brwydrau. Ac wrth gydnabod bod sawl math o ormes yn y byd, a’u bod nhw mewn perthynas cymhleth gyda’i gilydd, rhaid sylweddoli bod hi’n bosib i grŵp sydd yn honni eu bod yn ymladd math benodol o ormes ail-greu math arall. Dyma oedd sbardun y Combahee River Collective: eu bod yn bosib i ffeminyddion (a oedd yn wyn a dosbarth canol) fod yn hiliol a gwrth-ddosbarth gweithiol. Dyma gymhlethdod ein byd. Cawn gwrth-gyfalafwyr batriarchaidd, cawn ffeminyddion trawsffobaidd, ac yn y blaen. Siwd ma menyw yn ymwneud ag undeb llafur sydd â thueddiadau patriarchaidd felly? Siwd ma menyw-draws yn ymwneud â grŵp ffeminyddol sydd ag aelodau trawsffobaidd? Gormod o weithie ma rhaid ymladd y frwydr “tu fewn” i’r frwydr fel petai, cwffio sawl fwystfil gormesol heb ysbaid.

paulrobesonproudvalley
David Goliath, cymeriad Paul Robeson, yn ymateb i hiliaeth rhai o’i gyd-glowyr yn y ffilm “Proud Valley” (1940). [7]

Fel man ymadael mae intersectionality yn cwnnu sawl cwestiwn strategol anodd felly.

Pryd dylwn ni ymdrefnu arwahan (er enghraifft, grŵp i bobl traws yn unig) neu ar y cyd? Os ffocysir ar un frwydr benodol, siwd ma gwneud hyn heb anwybyddu ac ail-greu gorthrymderau gwahanol? Beth yw rôl person nad yw’n dioddef, neu sy’n rhan o achosi, y gormes dan gwestiwn (rôl dynion syth ac untu (“cis“) wrth chwalu patriarchaeth er enghraifft)?

Siwd i frwydro dros yr iaith heb gymathu i gomersialeiddio cyfalafiaeth a buddion y crachach parchus? Siwd i ddelio a thueddiad hanesyddol y mudiad llafur i Seisnigeiddio yng Nghymru? Siwd i ddatblethu Cymreictod a goruchafiaeth-wen? Siwd i chwalu patriarchaeth Gymreig a chwalu ein gwladychiad gan Loegr?

Intersectionality yw dechreuad, nid diweddglo, brwydr fawr a chymhleth.

Intersectionality yn Gymraeg

Mae’n hen bryd ceisio cyfieithiad, neu fathu gair tebyg newydd, am intersectionality.

Cynnig anarchwaethus yw “rhyngblethu”.

Mae sawl ormes yn plethu, yn ymnyddu, ac yn ffurfio hen anghenfil newydd. Mae’n bosib dilyn llinyn un ormes, ond yn rhywle mae’n dechre gwau, yn igam-ogam, yn drefnus fanyn ac yn gymhleth ac anniben fan arall, gan glymu â sawl llinyn arall i greu gorthrwm ein byd, “cyflwr ein bywydau”.

Cadwyn megis cwlwm Celtaidd yw gormes ein gwlad – rhaid ei datblethu’n ara deg, a’i dorri’n reit gloi.

Darllen Pellach

Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics”. Kimberlé Williams Crenshaw

The Combahee River Collective Statement”. Combahee River Collective

Atodiad: Gormes neu Ecsbloetio

Wrth i’r Combahee River Collective ymdrin â chymhlethdod gormes mi roedd y ffeminyddion “Autonomia” (awtonomaidd neu “autonomist“) a’r mudiad “Cyflogau am Waith-Tŷ” (“Wages for Housework“) yn ymdrin â chymhlethdod ecsbloetio. I siarad yn fras, ddatblygodd theori’r cyntaf trwy feirniadaeth o’r mudiad ffeminyddol (a welant yn cynrychioli buddion menywod gwyn, syth a dosbarth-canol), lle ddatblygodd theori’r ail trwy feirniadaeth o fudiad y gweithwyr a mudiadau gwrth-gyfalafol (a welant yn cynrychioli buddion gweithwyr gwrywaidd).

Anodd yw rhannu’r ddau gysyniad – math o ormes yw ecsbloetio mewn ffordd, eto mae ecsbloetio yn dibynnu ar ormes yn ogystal. Ond pwyslais ecsbloetio fan yma yw meddiant llafur – bod cynnyrch a gwerth gwaith unigolyn, neu grŵp o unigolion (y gweithwyr), yn cael ei fachu oddi wrthynt er budd unigolyn neu grŵp arall (y cyfalafwyr – y meistri a’r perchnogion), neu at ryw bwrpas arall (cyfalaf). Pwyslais y ffeminyddion awtonomaidd, ac eraill, megis Angela Davies a Selma James oedd ecsbloetio gwaith menywod dosbarth gweithiol (gan gynnwys gwaith di-dâl yn y cartref) gan ddynion a chyfalafiaeth. Ar drywydd tebyg, mae nifer yn y traddodiad radical Du – fel W. E. B. Du Bois, C. L. R. James, Selma James ac Angela Davies unwaith eto, wedi pwysleisio ecsbloetio llafur pobl Du (o gaethwasiaeth i garchardai).

Cynt roedd y rhan helaeth o anarchyddion a Marcswyr traddodiadol ac Ewropeaidd wedi uwchraddio dosbarth a’r frwydr rhwng llafur (gwrywaidd, cyflogedig) a chyfalaf fel y categorïau pwysicaf. Mi wnaeth y theorïau a’r brwydrau newydd hyn pwysleisio rhan hanfodol a chanolig gorthrwm menywod a phobl Du i weithrediad cyfalafiaeth a bodolaeth dosbarth. Nid gweddillion oes cyn cyfalafiaeth, na chwaith gormes eilradd a fydd yn diflannu “ar ôl” y chwyldro gwrth-gyfalafol yw hiliaeth a phatriarchaeth, ond elfen hanfodol o ecsbloetio cyfalafiaeth a’r frwydr yn ei herbyn.

Enghreifftiau da (er weddol ddwys) o theori diweddarach o’r ongl “materiaethol” hon yw:

Nifer o’r testunau yn y LIES Journal

Y pennawdau ar hîl a rhywedd yn Endnotes #3

Caliban and the Witch Silvia” Silvia Frederici

Nodiadau

1 “Because the intersectional experience is greater than the sum of racism and sexism, any analysis that does not take intersectionality into account cannot sufficiently address the particular manner in which Black women are subordinated.” “Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics”. Kimberlé Williams Crenshaw

2Imperialist white supremacist capitalist patriarchy”. Ma bell hooks yn esbonio’r brawddeg (heb yr “imperialist”) yn y fideo Cultural Criticism & Transformation, bell hooks

3 Kyriarchy” yw’r enw mae rhai, yn dilyn Elisabeth Schüssler Fiorenza yn 1992, yn rhoi am system cyfuniadol o ormes.

4The most general statement of our politics at the present time would be that we are actively committed to struggling against racial, sexual, heterosexual, and class oppression, and see as our particular task the development of integrated analysis and practice based upon the fact that the major systems of oppression are interlocking. The synthesis of these oppressions creates the conditions of our lives.” “The Combahee River Collective Statement”. Combahee River Collective

5 Nid barnau rhagfarnllyd a ddigwyddir nawr ac yn y man yw gormes i Crenshaw na’r Combahee River Collective. Maent yn pwysleisio mae rhywbeth beunyddiol a phersonol, yw gormes, ond hefyd rhywbeth strwythurol. Nid opiniwn unigolyn hiliol mewn gwagle yw hiliaeth er enghraifft, ond system bwer sydd yn cynnwys unigolion hiliol argyhoeddedig ond hefyd hanes strwythurol goruchafiaeth wen, o gaethwasiaeth i’r system garchardai. Mae Andrea Smith yn pwysleisio’r pwynt bwysig hyn (ymysg trafod sawl peth arall) yn ei thestun “The Problem with “Privilege”“:

“That is, the undoing of privilege occurs not by individuals confessing their privileges or trying to think themselves into a new subject position, but through the creation of collective structures that dismantle the systems that enable these privileges”

6 “A new Welsh feminism, following a parallel route, may not only aid in the construction of a less sexist Wales but also of one more free from the long-term effects of cultural colonization.”

7 Fe wetodd Robeson am Gymru mai yno ddeallodd “am y tro cyntaf brwydrau [dosbarth gweithiol] pobl gwyn  a Du llaw yn llaw – pan es i lawr glofa yng Nghwm Rhondda, a byw yn eu mysg nhw”. Welsh miners’ hero Paul Robeson’s life to be turned into a film by 12 Years a Slave director, Wales Online.

Wyddoch chi am gynigion eraill am intersectionality yn Gymraeg, neu oes gyda chi cynnig eich hun?

Baich Cymreictod

Mae traddodiadau’r cenedlaethau meirw ‘oll yn pwyso fel hunllef ar amynedd y byw.

Deunawfed Brumaire Louis Napoleon, Karl Marx [1]

Nid cenedlaetholdeb gorfoleddus yw cenedlaetholdeb Cymreig. Nid yn aml, ta beth. ‘Drychwch ar Brydeindod, a’i falchder dathliadol, goruchafol. Ei bleser. Cyfri ein cleisiau wnawn ni’r Cymry, gan weithiau ymfalchïo yn yr ambell bwyth y talwn yn ôl. Ma ganddyn nhw Jiwbilî, ma gennym ni Cilmeri. Pan ddaw gorfoledd i’n genau, dan gysgod ein gwladychiad yw gan amlaf. “Er gwaetha pawb a phopeth”.

jubilee

Nid fod cenfigen. Gobeithiwn, ta beth. Pa fath beth fydde Cymreictod pe fyddai wedi cyflawni mawr gampau gormesol fel Prydeindod? Mae gennym ein campau bychan wrth gwrs. Y caethfeistri Cymreig, y gweinyddwyr yn yr ymerodraeth… David Lloyd ffycin George. Cerddwn llaw yn llaw a’r Saeson gormod o weithie, fel aelod ufudd o’r teulu Prydeinig. Neu weithie cerddwn allan ar liwt ein hun, ar antur fach ormesol. Pogrom gwrth-Semitaidd Gwalia neu wladychu Patagonia. Ma digon yn fodlon anghofio ein gweithredoedd cywilyddgar, neu ei ail-lywio, neu hyd yn oed eu dathlu[2]. ‘Doeddwn ni fyth fel nhw’. Ha.

Diffinia rhai cenedlaetholdeb yn ôl ryw falchder hawdd. Neu wladgarwch yn ôl ryw gariad syml. Nid ydynt yn genedlaetholiaid Cymreig felly – neu nid rhai fel nyni ta beth. Balchder Cymry? Ma digon o siom gan y Cymry. Y siom o ddioddef gwawd y Saeson tan i ni adael ein hiaith, golli ein hyder. Ond hefyd y siom o ormesu eraill yn debyg, ar ôl i ni ei derbyn ein hun. Ond nid yw’r siom yn un ellid taflu ffwrdd, gan honni nad yw’n perthyn i ni, gan ein bod yn di-genedl nawr. Na, Cymry yr ydym, Cymry yr ydym o’i herwydd. Ac os siaradwn am falchder felly, dyma falchder gwrth-geidwadol. Balchder dros frwydro yn erbyn a thu hwnt i’r hyn da ni fod i fod. Os oes gennym wladgarwch, dyma gariad gymhleth. Nid cariad pur yr hen ganeuon hetero. Ond cariad at rywbeth da ni’n eu casáu (ar adegau, neu wastod)[3]. Sy’n llawn cach, ond eto, sy’n llawn ohonom ni, sy’n perthyn. Cenedlaetholdeb yw mynnu sôn am ein cenedl, mynnu bod yn genedl, er gwaetha pawb a phopeth ac er gwaetha ni ein hun.

Nid wyt ond hunllef yn dy wlad dy hun

“Cymru”, Ysgubau’r Awen, Gwenallt

Yr anallu i ddianc ein cenedl, i ddianc ein Cymreictod, yw adlais mawr ein llên fodern. Y cadwyni megis clwm Celtaidd amdanom ni. Mae’r crafangau’n dirdynnu ein bron ac yn y blaen. Mae’r Cymro sy’n gatael am Lundain i fod yn Dori rhonc dal dan hunllef nosweithu ola leuad ei bentre bach! Balchder yw cenedlaetholdeb Prydeinig. Baich yw cenedlaetholdeb Cymreig.

Beth i wneud a’r baich hwn? Siwd i’w cario? Ei lusgo mlan tan ddydd y farn? Ei ymgorffori yn sefydliadau diddiwedd? Daw’r baich i ben mewn dwy ffordd. Pe lwyddwyd i ladd y Gymraeg, pe ddaw’r genedl yn farw, gan adael mond ysbryd megis Cymbria. Ynteu pan ddaw Gymru’n Rhydd.

Ni ellid seilio rhyddid ar orthrwm eraill. I Gymru dod yn rhydd, rhaid gwrthdroi gorthrwm y byd yr ydym yn rhan ohono. Wrth i system drefedigaethol y gorllewin a’r oruchafiaeth gwyn y mae’r Gymry gwyn yn gomplisit ynddi barhau, parhau bydd y baich. Nid Cymru rydd fydd Cymry patriarchaidd chwaith[4], na Chymru ag ecsbloetiwyd gan gyfalaf, pe bai hi’n gyfalaf tramor neu gyfalaf Cymreig. Wrth i drones cal eu creu yma a ffoaduriaid cal eu herlid, ni fu Gymru’n Rhydd. Ma rhyddid Cymru ynghlwm â rhyddid eraill[5]. Dyma wirionedd ein dihareb “first to be colonised, last to be free“.

Trwy frwydro dros ein rhyddid a rhyddid eraill, trwy ofalu am ein gilydd a thrwy unoliaeth radical, trown y baich yn ysgafnach. Pwyso llai wna traddodiadau’r meirw wrth iddynt gal byw rhywfaint eto. Tewi gwna’r hunllef, a chawn freuddwydio chydig bach.

Nodiadau

1 Der 18te Brumaire des Louis Napoleon. Cyfieithwn o’r Saesneg. “The tradition of all dead generations weighs like a nightmare on the brains of the living.” https://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ch01.htm

2 Drychwch ar farn boblogaidd y Cymry Cymraeg at wladychu Patagonia (a’r anwybyddu llwyr o’r ffaith mai tir pobl gynhenid oedd yng nghynt), neu gynhwysiad farddoniaeth hiliol yn ein “Hoff Gerddi” .

3 “Ei charu’r wyf yn chwerw hefyd, / A’i chasáu’n serchus o hyd.” (“Cymru”, Alan Llwyd).

4 Nid dyn ysgrifennodd yr uchod, ond siomedig yw’r ffaith mai dynion a ddyfynnwyd ‘oll.

5 “Mae fy rhyddid yn dibynnu ar ryddid eraill”, Mikhail Bakunin, yn sawl destun. (Er iddo draethu hyn, gwarthus oedd gwrth-Semitiaeth Bakunin.)

nyni

yw’r rhith sy’n cythryblu’r crach.

Croeso i anarchwaethus, blog newydd dros anarchiaeth Gymreig a Chymraeg anarchaidd!

Ceir yma malu cachu ar newyddion amgen, ddigwyddiadau radical, hanesion afreolus, anerchiadau anfodlon, dactegau tanbaid, (gwrth)ddiwylliant stwrllyd, a rwtsh tebyg.

 

anarch-

Ma sawl ateb i’r cwestiwn: “beth yw anarchiaeth?”. Ma hefyd digon o anghytundeb, yn enwedig rhwng anarchyddion! Gwraidd y gair yw cal gwared a’r meistri (“no masters!“). Ma gan Gymru llawer gormod o’r meistri ma. Heddlu a hiliaeth, bosys a beiliffs, Prydeindod a phatriarchwyr, landlordiaid, ffasgiaeth… Ma’n hen bryd cal gwared ohonynt!

Rhaid cymryd safiad radical yn erbyn y cachwrs a’r cach ma ac yn erbyn y systemau sydd yn eu creu a’u hail greu. Dyna ma nifer yn neud yn barod bob dydd, pe baent yn galw eu hun yn “anarchyddion” ai beidio – yn cwffio gormes, ddisgyblu, hierarchaeth ac ecsbloetio. Nid Cymry distaw ydym. Paid ag aros: sdim mynedd nawr. Ma’r gwynt yn rhuo!

Cymru Rydd

Fel anarchyddion Cymreig dros y Gymraeg, gwrthwynebwn lofruddiaeth ein hiaith gan Seisnigeiddio. Gwrthwynebwn wladychiad Cymru gan Loegr a Phrydeindod, gwladychiad sydd yn rhan annatod o lofruddiaeth yr iaith. Fel Cymry anarchaidd, raid gwrthwynebu’r wladwriaeth, gyfalafiaeth a sefydliadau hierarchaidd er mwyn wneud hyn. Nid oes modd brwydro dros yr iaith trwy ail-greu’r systemau sydd yn ei lladd.

Rhaid gwrthsefyll gormes trwy wrthsefyll Seisnigeiddio; rhaid gwrthsefyll Seisnigeiddio trwy wrthsefyll gormes. Nid oes llywodraeth yng Nghymru Rydd!

anarchwaethus

 

mae gan anarchwaethus sawl geg

A dydyn nhw ddim yn gytuno ar bopeth! Os hoffech gyfrannu erthygl, gelf neu rywbeth tebyg, gyfrannu i’r prosiect mewn rhyw ffordd arall neu jest clepran, cysylltwch â ni.